Beyta Qiyametê

28.05.2013   http//:cankurd.wordpress.com      kurdistanicom@yahoo.de

 Image(Wêne yê  kurdekî ji senceqa Iskenderunê ye, lê di koka xwe ji Kurdaxê ye.) 

Mela Mesîhayê Tirwanşî [ 1882-1973 ]

Tîpguhastin: Cankurd

Jêder: Vejîn, hejmar 3, Zivistana 1996ê, r. 91-108, Dihok

 

Subhan ji şahê qudretê

Guh bidêrin vê qissetê

Kesêt evê vê ummetê

 

Bes biken ji vê dinê

Bitirsin ji mirinê

Vebîr xwe bînin şeva bi tinê

 

Bitirsin ji paşerojê

Daîmen şevê û rojê

Ji agirê û germay dûjê

 

Guh bidêrin ciwan û pîr e

Ya gelê beniyêt feqîr e

Mirinê neken ji bîr e

 

Ji bîr biken zêr û malî

Da her bigrîn û binalîn

Ji tirsa yê Zulcelalî

 

Karê xwe biken xebatê

Lez biken demê û sea’tê

Ji roja  e’resatê

 

Bilerzînin ji hîsabê

Ji mehşûşa î’qabê

Ji heybeta e’zabê

 

Ya gelî xelkêt evê cemae’tê

Guh bidêrin vê qissetê

Da bo we bikem beh’sê Qiyametê

 

Qiyamet rojeka pir xewxa ye

Nêzîke hind nemaye

Meferê me her Mewla ye

 

Zeman ku çi perête

Qiyamet wextê bête

Çi (2) halev ser me tête

 

Çi halekê mekan teng e

Çi rojeka vedeng e deng e

Yê bi heq dizanît, h’al çi reng e?

 

Zemanêt radibine ve însan e

Qazî bi xwey Sultan e

(……   …….      ….. ….)

 

Qazî şahê ekber e

Dê ket roja meh’şer e

Mihemmed nebiyê ekber e

 

Mihemmed li dîwanê

Roja h’eşrê û mîzanê

Xwe dihavête meydanê

 

Ew h’ebîbê Qureyş e

Li qiyametê xîretkêş e

Li meydanê tête pêş e

 

Ew Xaliqê Reh’mane

A’lemê diket wêran e

Kes naket çi pirsan e

 

Wêran diket dunyayê

A’lemê dibet fenayê

Kes nîne li wî biketin rayê

 

Ew şah e, ew amîr e

Ew sultan e, qedîr e

Bê  malxwe û wezîr e

 

Ew amir e, padşa ye

Ji hindî mexlûqatêt di dunya ye

Ew dizanît u’mrê wan çi  maye

 

Ew dizanît u’mrê wan  e

Wekî têtin burhan e

Xirab diket wêran e

 

Wekî têt ew  mecal e

Bi pirs û bi sual e

Dibêjîtin Israfîl derh’al e

 

Wê dibêjîtin yê Wehab e

„Ey Israfîl zû rabe

Da a’lemê bikem xirabe

 

Ku min emir da te

Ji hindî mexlûqate

U’mrê wan çû pirate

 

U’mrê wan çi ne maye

Sorê (3) bigre çi ne maye

Da ev roke bikem xewxa ye

 

Tu rabe bi destûrê

Bi destê xwe bigre naqûrê

Lez bike pifke sorê

 

Tu rabe bi xewxake

Mîl û çiya têk rake

Mexlûqata fena ke 

 

Israfîl wekî zanî

Sor di devê xwe danî

Bi qudreta subh’anî

 

Subh’an şahê qudretê

Ne gehand ji xefletê

Bi Sorê pif diketê

 

Wê dibêt şahê sîfat e

Ji hindî mexlûqat e

Kî maye yê bi h’eyat e?

 

Izraîl wê dibête

« Hukim her li (4) te tête

Mexlûqata kim hemû perête

 

Ez geryam li hemiyane

Li tebeqe êt erd û esman e

Min kes nedît bi giyan e

 

Min kes ne dît bi wucûd e

Rûh’ ji qaliba mewcûd e

Ji xeyrê Iblîsê merdûd e“

 

Ferman diket yê Celîl e

Dibêjît: “Ya Izraîl e (5)

Tu her lez bike bi tee’cîle

 

Tu here bilerizîne

Bigeh Îblîsê lee’în e

Rûh’a wî bi zeh’metî bistîne

 

Xweş xweş here bi heybet e

Bi xezeb û bi mîh’net e

Rûh’a wî jê bistîne bi şiddet e”

 

Izraîl hate xare

Bi h’îkmeta yê Cebbar e

Ji teleba yê kuffar e

 

Izraîl dibêjît: “Ya Îblîs e

Ey li xwarê xesîs e

Te çend şûl kirin telvîs e

 

Eve çendî çend sal e

Ev Ademî rakirin zal e

Ve (We) xwe ra pêda kirin heval e”

 

Ew kopekê beraz e

Vê dikevîtin gazegaz e

Li xwe tînîtin î’raz e

 

Dê ketin dengedeng e

Lê zer dibîtin reng e

Dê bezît wekî xedeng e

 

Dê revît wekî xezal e

Ew kopekê şekal e

Ji tirsa nalenal e

 

Ji tirsa dê ketin giryanê

Li ber heybeta rûh’kêşanê

Ji Izraîl dixazît emanê

 

Izraîl dibêt: “Ey kafirê lee’în e

H’ukmê şahê emîn e

Evroke tu çi eman nîne”

 

Izraîl dibêt: “Ey kafirê  mirar e

H’ukmê şahê Cebbar e

Tu xilas nabî ev care

 

Ey musteh’eqê  cezayê

Kes nema ye li ser dunyayê

Wext e tu jî biçiye fenayê

 

Wexte te ji dunyayê rakem

Şerbeka avê bi devê te da kem

Rûh’a te bi zemherîrê şakem“

 

Here wekî seyê pîr e

Vê dikevît hîrehîr e

(……    …….    ……. ….)

 

Hîrehîr e ve direvîte

Bi meşriq û bi mexriba ve dicemîte

Izraîl vêra digehîte

 

Izraîl dibêt: „Ey musteh’eqê le’netê

Raweste vê see’tê

Tam bikevê şerbetê

 

Ew şerbeta weku merg e

Tam bike av û terg e

Dê li te sojin mêlak û cerg e

 

Dê sojin li ber êşanê

Dê bihejin li ber kovanê

Ji ber zeh’meta rûh’kêşanê“

 

Ew sezayê le’netê

Kefte benda zeh’metê

Nabînît çi reh’etê

 

Her wekî ewî zanî

Bi e’zaba yê subh’anî

Rûh’ ji qalibî deranî

 

Wê dibêjît yê Mewla ye

Ew ji bo Qabidrûh’a ye (6):

“Mexlûqêt min kî maye?”

 

Wê dibêjîtin Ezraîl e

Ya Xaliqê Celîl e

E’bdê te may zelîl e

 

Izraîl wê dibête:

“Subh’an li heybetê te

Ez mayme e’bdê te”

 

Wê dibêjîtin yê Zulcelal e (7)

Bilindê bê zewal e:

“Tu jî bimre  mecal e

 

Tu jî bimre gera te ye

Bi destûrî û îzna me ye

Baqî îman her ji bo te ye”

 

Izraîl guh didêrîte

Gazîyekê radihêlîte

Bi îzneha Xwedê dimirîte

 

Fena bûn îns û can e

Weh’ş û teyr û h’eywan e

Mexlûqêt erd û esman e

 

Erd û esman kerker bûn

Melek di şapera wer bûn

Rûh’ ji qaliba veder bûn

 

Mexlûq ku bûn ew fanî

Ew stêrêt nûranî

Dê werhin ji esmanî

 

Ew stêrêt ron û geş e

Roj û heyvêt şefeq xweş e

Dê xesifin, tarî û reş e

 

Dê tarî bin hemû vêkra

Çel û çiya dê çin têkra

Erd û esman dê bin jêkra

 

Ew çel û çiyayêt kubar e

Hat bayekî dijwar e

Kirne tûz û xubar e

 

Wê dibêtin yê Mewla ye

Xaliqê bilindê ee’la ye

Bo min quwwet e, her beqa ye

 

Dibêjîtin: Ezim yê Cebbar im

Êk im, her li qerar im

Ez Wah’idê Qehhar im

 

Wê dibêt şahê letîf e:

“Kanê beniyêt şerîf e

Li wana yêt leîf e?

 

Kanê kafirêt sewda ye

Xudan koçk û sera ye

Ku wan li min girtin de’wa ye?

 

Kanê evêt kubare

Ku wan rizqê  min dixare

Li ser dunyayê, Li gel min digirtin benare?

 

Ka mêrêt li dîwanê

Gedayêt li meyxanê

Cundiyêt li meydanê?

 

Kanê şah û emîr e

Xudan malxwe, wezîr e

Bo çi ranabin, bikin tedbîr e?”

 

Kes ne maye li wê xerabê

Bibêjît wê sewabê

Ve Xaliqî ra bidetin cewabê

 

Cewabê dê det her bi xwe ye

Ew pakê munezzehê bi zatê xwe ye:

“Ev mulkiyê te her ji bo me ye

 

Ji bo me her qudret e

Padişahî û e’zemet e

Mîrî û seltenet e”

 

Ji ew paşa yê Cebbar e

Birandin çend mîqdar e

Rakirin melekêt çar e

 

Ew melekêt celîl e

Cibraîl û Izraîl e

Israfîl û Mîkaîl e

 

Ew her çar ku rabûn

Bi tirs û lerz û tabûn

Li qiyametê multeqa bûn

 

Wê dibêt şahê qudretê

„Herin biken xilmetê

Di ew rînin (li) cennetê

 

Bigerhin li qesrane

H’ûrî û hemû xilmane

Hay biden hemyane

 

Hay biden cennetê

Bixemilînin bi zînetê

Bo Mihemmedî û ummetê

 

Cennetê bizeyinînin

Buraqa bixemilînin

Ve Mihemmedî virêken (werînin!)”

 

Ew Buraqa nûrîn e

Digel alayêt rengîn e

Digel h’ûlle û tancêt nûrîn e

 

Li yaqûta eh’mer bûn

Li xav û ziberceda exder bûn

H’ûlle sor û zer bûn

 

Melek diken xebatê

Dizeyinînin cennatê

Dixemilînin wê  sae’tê

 

Dixemilînin h’ûriyane

Di gel tox û alane

Li gel Buraq û h’îllane

 

Ew melekêt Xwedê ne

Wan tox û alavê ne

Li meydana qiyametê ne

 

Dibêjin:“Erê meydanê

Ey xerabê, wêranê

Qebrê Mihemmedî kanê?“

 

Wê dibêjin erdê Xwedê ye:

„Bi wî kem yê weha ye

Nuzanim bidem cewabe  (??)

 

Bi wî kem yê Cebbar e

Hat bayekê dijwar e

Kirme tûz û xubar e“

 

Bi fermana yê Sebûr e

Melek dibînin ji dûr e

Erdekî diçîtin nûr e

 

Ew çû bûn bi îctîhad e

Qederekê çû bûn tevave

Ew nûrha yê gulbav e

 

Yê ewwel Cibraîl e

Qasidê şahê Celîl e

Bi derkefta, bi tee’cîl e

 

Ew melakê Reh’man e

Dê çîte tu ber wan e

Dê girît her bi ew xane

 

Wê dibêjîtin yê nûrîn e:

“Ya Cibraîlê emîn e,

Eve çi huzn û girîn e?”

 

Cibraîl dibêt: “Ez lew digirînim

Mihemmedî dibînim

Qewî li wî şermînim

 

Ê şermînim li wê qissetê

Xudanê Şefae’tê

Dê pirsît li ummetê

 

Dê pirsît bi xîtab e

Gotin evro ya bê hîsab e

Dê çewa dem cewab e“

 

Melek diçin temam e

Sekinî bûn bi îkram e

Li Mihemmedî kirin selam e

 

“Selama yê Semed e

Xweş riza ye bê Eh’ed e

E’leyke ya Mih’emmed e

 

Ya nûriha berekatê

Tu rabe di e’resatê

Xudanê şefae’tê”

 

Ew xatemê enbiyan e

Radibîteve ji qebran e

Dadiweşînit rihan e

 

Riha alaxê dadiweşînît

Çavê nûrîn teltînît  (hiltînît?)

Cibraîlî pê dibînît

 

Dibêjît: “Ya Cebraîl e, bibêje

Eve çi roj e hoya dirêj e

Min tu ne dîtibûyî li mêj e

 

Çi roj e, çi zeman e

Dunya bûye  meydan e

Diyar nînin çi î’mran e”

 

Wê dibêjîtin yê nûrîn e

Ya Cebraîlê emîn e

“Kanê Mekke û Medîne?”

 

Cibraîl dibêjîtin sewabê

Ve nebî ra detin cewabê

“Ev roke roja h’îsabê

 

Ev ro roja fîraqê

Ya we’dê û mîsaqê

Hilo suwar be li Buraqê”

 

Ew suwarê serwer e

Dibêjîtin: “Ka Ebû Bekir û U’mer e

Û Osman û E’liyê heyder e?

 

Ew suwarêt serbestin

Celeb girtin li desta  (deşta)

Rawestin li pêşî desta”

 

Wê dibêjîtin yê nebî ye:

“Ya Cibraîlê exî (8) ye

Ummeta min li ku ye ?

 

Ya exê (birayê!) bo min bira ye

Bê  minnet û riza ye

Ummeta min kî maye?

 

Ez mame li jiyan im

Bi muştaqê h’eyran im

Bo emmetê xwe dilkovan im”

 

Wê dibêjîtin melekê emîn e:

“Bi wî kem yê nûrîn e

Min hay ji ummeta te nîne

 

Bi wî kem yê subehe

Ne Adem û ne Nûh’e

Ne hatiye bi kes rûh’e »

 

Ew suwarê qiyametê

Wî sicûde çû wê sae’tê

Her digirît bo ummetê

 

Xaliqî  ku we dîte

H’ebîbî digirîte

Baranekê dadirêjîte

 

Bi qudreta ê Reh’man e

Wekî têtin baran e

Heta çil rojan e

 

Çil roja dibarîtin

Çend mîqdar pê ve diçîtin

Mexlûq paşî ditirsîtin

 

Ew Xaliqê Celîl e

Wê dibête Israfîl e

“Hilo pifke Sorê bi tee’çîl e”

 

Bi qudreta îlahî ye

Pif dikete şaxî ye

Vêra dikete gazî ye

 

Wê gaziyê radibêye

“Ya mexlûqêt Xwedê ye

Rabin ev ro roja h’eşrê ye

 

Ya hestiyêt kerker bûyî

Ya leşê jêkra bûyî

Qiyamet wa rabûyî

 

Werne derê ji qebran e

Ji zikê h’ît û beh’ran e

Werne ber lîqayê Reh’men e

 

Werne ber lîqayê

Li qiyamet û xewxayê

Ji e’mela û cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

 

Her ji vê gaziyê ra ya mezin e

Rûh’ ji Sorê difirine

Li qaliba dihine

 

Erwah’êt wane dave

Li qaliba bûn belave

Hemû cemyan tevave

 

Hemû rabûn di e’resat e

Ji hindî mexlûqat e

Hemû dizanin e’resat e

 

Hemû dizanin eh’wala

Xwe bi xwe dibêjin hevala

“Wey le me yê xerabe mala”

 

Ew beniyêt sergerdan e

Radibineve ji qebran e

Çil sala li ser piyan e

 

Çil salêt dî tevave

Roj gezekê (gazekê) li hindav e

Dê lê sojin hinav e

 

Çil salêt dî bi qiyas e

Serkolin di pêxasin

Ne kizot e û ne libas e

 

Kesê hay li kesê nîne (niye!)

Ne babê û ne dayê ye

Ji ber germa rojê ye

 

Ji ber germê û şeqawetê

Di roja qiyametê

Kes di hewara kesî netê

 

Li qiyametê û xewxayê

Li poşiya û weylayê

Hemû dizanin xebera (dayê?)

 

Wê dibêjin: “Wey li me bê mefer e

Li me dirêj bû meh’şer e

Kî dê bo me ketin mehder e? (9)

 

Kî dê bo me ketin vê hîmmetê

Mehderê diket vê şefae’tê

Me xelas biket ji vê zeh’metê

 

Me xelas biket ji vê xewxayê

Ji e’mela û ji cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

 

Ew beniyêt miskîn e

Wan ji ber germê taqet nîne

Di pêxasin, di şeqî ne

 

Di rûsin, di qelender e

Di pêxasin, di bê mefer e

Dê çine nik Adem pêxember e

 

Ew beniyêt Xwedê ne

Her digrîn û her dibêne

Ve nik Ademî ve têne

 

Dibêjin: “Ya babê me yê pîr e

Sotîn em êt feqîr e

Tu jî li me bike tekbîr e (tedbîr e!)”

 

Adem ve (bi) wan ra dibêye:

„Min xariye ji darê ye

H’eya (fedî) dikem ji Xwedê ye

 

Bi wî kem yê sebûh’e

Şefae’tê nakem bo çi rûh’e

Hûn herne nik nebî Nûh’e“

 

Adem ne kir şefae’tê

Bê hîvî bûn der sae’tê

Jê zêde bûn şeqawetê

 

Di şeqî da li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Nûh’ra digehînin

(…..          …..              …..)

 

Dibêjin: “Ya Nûh’ pêxember e

Li me dirêj bû meh’şer e

Bo me bike mehder e”

 

Nûh’ dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

Hûn herne nik Ibrahîm e“

 

Ji nik wî wê zelîl diçin

Bi qudreta yê Celîl diçin

Ve nik Ibrahîm Xelîl diçin

 

Dibêjin: „Ya xelîlê Reh’man e

Hatîn em êt sergerdane

Hîvî biken nik yê Subh’an e“

 

Wê dibêt Ibrahîm e:

„Ez bi xwe mehderçî nîme

Hûn herne nik Mûsayê kelîm e“

 

Ew ji nik wî cuda bûn

Bê hîvî pêkve rabûn

Bi Mûsayî multeqa bûn

 

Dibêjin: „Ya Mûsa, tu bi Xwedê key

Em hatîn debarê lê key

Sotîn, tu hîviyê bikey“

 

Wê dibêjît Mûsa ye

„Şermê dikem ji Mewla ye

Hûn herne nik Isa ye“

 

Dibêjin: „Ya Isa, em bê mefer bûn

Di xubara qiyametê da wer bûn

Sotîn em, kerker bûn”

 

Isa dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

(…..    …..       …….)

 

Hûn bo çî we di nezanin

Sewdayêt sergerdanin

Xudanê şefae’tê nizanin?

 

Ya şeqîyêt melîle

Her êkî ji me bi h’alê xwe meşxûl e

Herne nik h’ezreta yê resûl e

 

Resûlê rîsaletê

Di roja qiyametê

Ew dê ket şefae’tê

 

Ew h’ebîbê muxtar e

Li Buraqê suwar e

Ev roke ew serdar e

 

Em jî hemî bi Buraqîn

Nebiyên te xelaqîn

Bi Mihemmedî di muştaqîn”

 

Wan ku bihîst ew mizgîn e

Hemû vêkra girîne

Dibêjin: “Ey Mihemmed navşirîn e”

 

Hemû vêkra bi giryanin

Sewdayêt sergerdanin

Li Mihemmedî di h’eyranin

 

Di h’eyranin, di feqîrin, di miskînin

Li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Mihemmedî radigehînin

 

Dibêjin: “Ya h’ebîbê me yê pak e

Di qiyametê bûn hîlak e

Li me sotîn mîlak e

 

Ummet qewî ya bi e’zab e

Bi şedîd û bi î’qab e

Sotîn, bûne kebab e”

 

Mihemmed dibêjît: “Ya ummetê!

Hingo çi dikir di qiyametê

Ji germê û dûjê û zeh’metê”

 

Ewî ku ummet dîte

Qewî dil pê disojîte

Diçîte secdê (sucudê) û digrîte

 

Ferman diket yê Reh’man e:

“Ey Mihemmed bizan e

Ev roke ne roja sucdan e

 

Eve ne ew mecal e

Serî hilîne derh’al e

Meqsûdê bike sual e”

 

Wê dibêjîtin Mihemmed e:

„Ya xaliqê Semed e

Suala min ummet e.“

_________________________________________

1) Jêder: Vejîn, hejmar 3, Zivistana 1996ê, r. 91-108, Dihok

2) Di teviya metnê beyta qiyametê de (çu) li ciyê (çi) hatiye.

3) Israfîl roja rabûnê (qiyametê) pif Sorê (şaxê) dike

4) Li: Ji

5) Mebest Izraîl e, ku rûh’an distîne.

6) Xudanê mezinahiyê

7) Peyvêd di kovanan de yên Cankurd in

8) Exî bi erebî ye: Birayê min

9) Mehder: Şefae’t û înfîkak û qurtalbûn

 

 

Advertisements

Vîrsiyoneke diristir ji “Hespê reş”

[Li Zaxo hatiye bihîstin û nivîsandin- Socin û Prym]

Tîpguhastin: Cankurd

1 Hey ji roja eyyînê

Mihemmed deng hiltînê

Heç kesî hespî bînê

Bicildu ji min bistînê

5 Go ji dîwanê Eshaba

Ji qencan û xeraba

Kes neda cuwabe

Ji xeynî Emer ê Ibin Xetab e

Kuştin li day û baba

Ne xêr e û sewabe

10 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Çû bû gelyeg (geliyek) teng e

Wî kir zikrê bi deng e

Ji bo wî ê Fireng e

15 Emer da bi deştê da

Çol û çolistana

Li berî û beristana

Çû bû gelyek ê kûr e

20 Wî ki zikrê hûr e

Ji bo wî ê xefûr e

Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Hespê da tîmarê

Des (dest) avêt Zilfîqarê (*)

25 Emer suwar bûye

Çû bî (Çû bû) gelyek pehn e (Pan e)

Wî kir zikrê giran e

Ji bo wî ê mewlan e

30 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Emer da bi deştê da

Li çolê û çolistana

Li berî û berîstana

Li Qeşe (Keşe) bû mêvan e

35 Go: Mêvano, xwe reş e (Ser seran)

De kerem ke li pêş e

Ji te dikin feteş e

Wez hatim (bi) har û mar kim

40 Şoleke bi sitar kim

Hespê reş kirya kim

Diravê sipî bazar kim

Li Medînê diyar kim

Qeşe ko wezîr e

Lindeho birayê mîr e

45 O Qeşewo lindehone

Sivik in rabûn weku Gon e  (1)

Aliyê mîr da çûne

God (Got) mîro, êg hed bi har û mar kit

50 Da şoleka pistar (Bi sitar) kit

Hespê reş kiryar kit

Diravê sipî bazar kit

Li Medînê diyar kit

Mihemmed lê suwar kit.

55 Mîr god (got): We ew kî ji min mestir e

De’wa li hespê min e

Go: Bi lezkin bilezînin

Gûzana biçerxînin

Zola jê biqetînin

60 Qeşe got: Mîro, we nîne û nabit

Go: Qeşe te çewa divête?

Go: Qesûd û tirxanin

Hindê me ne hinde ji wan in

Qeşe û lindehon e

Sîfkin (Sivikin)  weku Gone (wekî Cinn)

65 Gotê: Mîro, hespê tey batir e (Betran e)

Bi rojê dikujît çil mehter e

Nexasme biyanî bibînit

Serî lê dihejînit

Ganî (Gana) jê diqusînit

70 Go: Mîro, bila hespê te bibit qesîlê

Jê veket tewîle (Tewlê)

Lê bikit zînê zêr e

Du cara bihejînit

Du cara pitezînit (Bitezînit)

 

75 Bila biculdî ji te bistînin

Qeşe di lendehone

Sîfkin (sivik in) weku Gon e

Bi aliyê Emer (ve) çûne.

80 Go: Qeşe, mîr ku got e?

Go: Hespê reş wê firote

Biha pê negote.

Go: Bila hespê reş bibit qesîlê

Jê veket tewîlê (tewlê)

 

85 Lê bikit zînê zêre

Du cara (bi)bezînit

Bila sê car bitezînit

Bila paşê harve ji min bistînit.

Ew Emerê Gulgeşe

90 Rabû ji seharê

Emer çû kolanê

Go: ya hespê li e’qdexanê

Go: Hespê li kelhêwo

Mi divêt çi bo min nebêyo

Ez te dbim (dibim) bo hebîbê Xwedêyo

95 Go: ew hespê betare (betran e)

Bi rojê dikuştin çil mehtere

Il (Li) ber Emer bû kere

Emerê Gulgeş e

Hespê reş kêşa ji e’qdaexanê

100 Bir serê meydanê

Emer bir qesîlê

Jê vekir tewîlê

Lê kir zînê zêr e

Xwe avêt li sere.

105 Careg (carek)(wî) bezande

Ducar wê (wî) tewzande

Harve ji xudanî stande.

Go: Gawira heyfek xwaste

Ecêb sto neşikande

110 Emer da bi deştê da

Qeşe da bi şûnê da.

Li gawira bû hewar e

Ji burca hatin xware

Heç- weku seyê di har e.

115 Emer şer bi şîr (şûr) kir

Qeşe şer bêtir kir

Emer şer bi şar kir

Qeşe şer bi tebar kir

Meydanê ji xwînê t‘er kir

120 Emer da bi deştê da

Qeşe da bi şûnê da

Gawira qeşe girt û şîreg (şûrek) lêda

Kuşt û avêt çalê da

125 Emer da bi deştê da

Il (Li) çol û çolistana

Her berî û beristana

God (got) dêreg (dêrek) kete di rê da

Ew dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne.

130 Emer li ber qublê helwesta

Dua‘ ji Xwedê xwaste

Qulqule neşikeste (2)

Dergehê li dêrê vebûne

 

135 Emer da bi dêrê da

Hesp girêda ji dêrê wê da

Çil ruban (ruhban) wê tê da

Serê her çila jêkir

140 Pencera dêrê kir (3)

Deriyê dêrê pê asê kir

Hey hatin hey hatin

Kafirê di gawira hatin

Li dor dêrê werhatin

145 Ew dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne.

Emer zend û bazin hilmiştin

Emer sê-sed jê kuştin

Hin dî Emer kuştin

Sê-sed hindî hespî kuştin

150 Hey hatin hey hatin

Kafirê di gawira hatin

Li dor dêrê werhatin

Dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne

155 Kafirê mezin hatiye

Dua‘ ji Xwedê xwastiye

Destê xwe li dêrê têwerandiye

Dêrê ji erdê hilaniye

160 Kafir êdî ji wê ve hatiye

Ewî got dua‘ ji Xwedê xwastiye

Kafir êdî go: “Ne bi quweta Xwedê

Bi quweta diya min, ez dê dêrê hilînim” (4)

Dêr il (Li) cîh da rûniştiye

Kafirê çarexê dêrê girtiye

Emer li dêrê da hişyar bûye

 

165 Go: Da biçîn Medînê

Em dê kula reş bixînê (5)

Em dê paş vegerînê

170 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Go: Ya çûçka ji hêlînê

Şte (ji te) dikim hîviya rabe ji bangînê

Çengê xwe sor bike ji xwînê

Ciwabê bibe Mekke û Medînê

Pêxember hewarekî ji me ra bînê

175 Tu bêjî pêxember hatin hewe kafirê melû’ne

Go rabîn (rabûn) lawê ser bana

Bezîn cebilxana

Cebilxane aniye

Hemî lêg (Li êk) belav kiriye

180 Li ser hespa deynandiye

Rabûn lawên ser bana

Bezîn cebilxana

Kirin ber xwe hespane

185 Li ber xwe hespe kirin

Tox û ala birin

Tox û ala zer e

Ji Mekayê hatin dere

Pêj miqabilî pêxembere.

190 Go tox û ala Şîn e

Ji meydanê derketîne

Eshab ceme bûne

Il (Li) xana Emer çûne.

Eshabî di hindik in

Şêrêt wan ne li nik in

195 Ew herdu şêr kîne?

Êg (êk) Emer û êg (êk) Elî ne

Meydanê kirî xwîn e

Eshabî di hindik in

Şêrêt wan ne li nik in

200 Ew herdu şêr kîne?

Yeg (êk) Emer û (êk) yeg Elî ne

Eshabî hatîne

Nêzîkî dêrê bûne

205 Kafirî ceme bûne

Eshaba berê xwe lê dayîne

Emer ji dêrê derketiye

Pêj miqabilî kafira ketiye

Eshabiya Emer dîtiye

210 Bêraq hilaniye

Êsker hilkişiye

Çarexê kafira girtiye

Heçî ê kuştiye

Yê dî wî girtiye

215 Ew yek serê wî birriye

Elî ji nû hatiye

Zilfîqar kişandiye

Il (Li) nav kafiran ketiye

Kafir qut kiriye.

220 Elî sûnd xwariye

Ji ser pişta Dundilê peya nebûye

Heta rikêb xwînê negirtiye

Mihemmed bihîstiye

Xwîn ji erdê firiye

225 Rikebî (6) li Dundilê girtiye

Ji nû sûndê wî betal bûye

Ji ser pişta Dundilê peya bûye.

————————————————————————————–

(*) Zulfîqar navê şûrê Îmam Elî ye, ne yê Umer Bin Xettab e

(1)    wekî ên Gonê: Cinn

(2)    Qulqule: Qul huwellaho Ehed

(3)    Kirin pencera dêrê

(4)    Ev pevek nehatiye stran, lê hatiye gotin

(5)    Kula reş nexweşiya Xerçengê ye

(6)    Divê li ciyê „Rikêb“ di vir de „Xwîn“ hatiba nivîsandin.

Beyta olî

(Nivîsandina Pê Reş)

(Tîpguhastin: Cankurd)

“Ev beyta xweşik, sala 1837ê Zayînî, ji aliyê Evdiselam ê Xalidî Zîbarî ve, ku ji xelkê Barzan e, hatiye lêkirin”

 

Guh bidene behsê xweş

Gelî kes, sah’ib goş

Xudê nekin firamoş

Eger ciwan, eger pîr

Kesî Xudê biket ji bîr

Qiyametê dê bêt d’erîr

Kesê Xudê nenasî

Ron nabê qelbê qasî

H‘sil nabê xelasî

Xaliq yek e, bê heval e

Ne manende, ne mîsale

Ne mirdine, ne zewale

Ne manende, ne nez’îre

Ne şerîke, ne muşîre

Ne muî’ne, ne nesîre

Ya Reb tu zor bilindî

Bê mîsal û manendî

Bo te nîne çon û çendî

Ji vî çonî têt xeber

Ew ne cîsme, ne cewher

Ne e’rde, ne beşer

Rewanîne îttîsal û înfîsal

Bû me’bodê zulcelal

Digel a’lemê ma şubhê zîlal

Ew xaliqe bi tenê

Munezzehe ji mirdinê

Hem ji xewê û xarinê

Rebbî, tu ferdî weh’îd

Yek leh’ze nabî beî’d

Eqrebtirî ez ji h’eblilwerîd

Rebbî tu şahê metîn

Îcad kir ji ava muhîn

Çend sûret têt mez’her şirîn

Xudê hene heft sîfat

Qedîmin ew wekî zat

Yek îlme, ya dî h’eyat

Yek qudrete, ya dî bîstin

Yek îrade ye, ya dî dîtin

Sabiê’ wan axiftin

Kelmê wî dûr ji h’erf û denga

Zatê wî munezzehe ji teslîsa Firenga

Muqqeddese ji hindê elwan û renga

Ji hindê cumleyê mumkînatan

Ji cewahir we zerratan

Têkda mezherin bo sîfatan

Got ya hemû cismekin, tu canî

Got ya hemû darekin, tu banî

Got ya hemû şehrekin, tu xanî

Barî bû kenza mestûr

Biton gîra bi zihor

Îzhar kir a’lemê mestûr

Îzhar kir ji bit’onî

Mabeyna kafê û nûnî

A’lem îna bîronî   [Bîronî: Wicûd û hebûn]

Îcad kir bi wî terzî

Ji bo biroza kenzî

Ew dizanit h’îkmeta remzî

Ji h’alê dî xeber dem

Ewwil îzhar kir a’lem

Axir îcad kir Adem

Adem îna Wicûdê

Ferman kire melekêt şihûdê

Bo Ademî herne sicûdê

Ewan bihîst ew xeber

Kes ji emrî neçû der

Îlla Îblîs bednezer

Ferman kir şahê wedûd

Digel Îblîs merdûd

Te bo çi nebir sicûd?

H’iccet îna leî’nî

Ez çêtirim bi yeqînî

Ez ji narî me, ew t’înî

Ew diket qal û qîla

Fayde neda delîla

Ew gerya bû ji zeyla

Îblîs kefte zilletê

Kir du‘aya muhletê

Hetê roja Qiyametê    [H’etê: Heta]

Xudê ew nekir meh’rom

Got muntezir be ya zelom

Hetê roja wextê me’lom

H’al ku gerya sernegon

Zahir bû sirra meknon

Her kafir bû, ew melo’n

Melo’n miced bû li karî

Sond xar bi îzzeta barî

Ez dê însana kêşme narî

Dê wan kêşme xerîqê

Dê rûnme ser terîqê

Hemî renga wî beme h’erîqê

Xitab kir Rebbê îzzetê

Digel musteh’eq le’netê

Ez dê li wan kem reh‘metê

Eger biken zilletê

Hindî biken tewbetê

Ez dê lê kem mexfîretê

Her kesê ku sergeş bit

Şubhê te, dê rûreş bit

Heqqê wî dê ateş bit

Ew melo’n bed efa’l

Bê edebê bê xîsal

Ew çend dirêj kir meqal

Dirêj kir digel şahê mecîd

Ew Îblîs wî merîd  [merîd: derkirî]

Ji şerîkan may weh’îd

Bi sebebê wîh’detê

Bûye musteh’eqqê  le’netê

Ew gerya bû bi ser me’siyyetê

Îblîs ku nebû qani’

Ji emrê Xudê bû mani’

Le’net lê kir şahê sani’

Ew bû bi mena’a e’cûl

Ferman nekir ew qibûl

Ji mertebê geriya e’zûl

Şeytan ku ne bir sicûd

Ferman kir şahê wedûd

Xaric bibe ya merdûd

Xaric bîye ji cennetê

Yan ji esman yan ji refetê

Ev renge merceha ayetê

Lazime li ser e’bîda

Qibûl  biken emrê seyda

Da nebin ji zumreya merîda

Ez li we dikem vê qissetê

Her kes guh bidetê

Bi xwe bigrît î’bretê

Nefs emmare bî sû   [Bîsû: Bi nebaşî]

Hindî muhlet biden li dû

Tewbe naket zû be zû

Zû be, rabe ji newmê

Ji nefsa xwe bike lewmê

Ji xaliqî bike şermê

Ji xaliqî bi tenê

Bitirse ji mirinê

Terk bike vê dinê

Terk bike dunyayî

Bitirse ji lîqayî

Berê xwe bide fenayî

Tu bes bibe mexrûr e

Sefera te zor a dûr e

Menzîla te qebra kûr e

Menzîla qebrê teng e

Tu bizane ew çi reng e

Bê hewar û bê deng e

Bê deng û bê hewar e

Çar kenar lê dîwar e

Tejî dûpişk û mar e

Gava te temam veşarî

Dê hête serê te hişyarî

Dê nazil bin qasidêt barî

Gava te tîne şihûdî

Dê te rakin h’alê qiû’dî

Sual diken ji te meqsûdî

Çi meqsûdî ew dê qesed ken

Sual xaliq eh’ed ken

Hem pirsane bi Eh’med ken

Eger cewab nebit sedîde

Guzra wan bêm h’edîde

Qalib diket le dîde

Guzra wan bêm zor kubare

Ger li çiyaya biden yek care

Dê ketin tûz û xubare

Ew dê mînit bi wê e’yşê

Qet namînit çi xweşî

Ji firaşa ateşî

Çi ateş û hem gorî

Melek wê li qebrê xorî  [Xorî: Qîrîna bilind]

H’etê tenişt tîk perî

Ew meyt wey bê mefer

Taqet naket bête der

Dê li nik mînit korî kehr [Kehr: Bê bîstin]

Navêt wan bêm be tefsîr

Yek munkere, yek nekîr

Yan mubşêr hem beşîr

Cumle ê wan çar îsmin

Mesmayî wan du cîsmin

Têkda Emwat du qîsmin

Ew melekêt sah’ib kerb

Gava li meytî den d’erb

Hewar dê çine meşreq û mexreb

Dê guh lê bit denga wan

Xelqê erd û asîmanan

Xeyrî Cinn û însanan

Ger li guhî wan bidet

Dê bête tirs û heybet

Îman dê bêt bê minnet

Gava melek lê dixorî

Kafir dê li cewabê h’eyirî

Dê “Haha la edrî”

Eger cewab sedîd bit

Ezman dê lê fesîh‘ bit

H’alê wî dê melîh’bit

Cewaba dirist dê ew bî

Bêjît Ellahû rebbî

We muh‘emmedûn nebîyyî

We ennel Îslam e dînî

Welquranû îmamî

Welke’betû qîbletî

Welmuimînûn e îxwanî

Welmuimînatû exewatî

We Îbrahîmul xelîl Ebî

Gava temam bû cewab

Ji xeybê dê hêt xîtab

E’bdê min got ya sewab

E’bdê min got ya h’eqî

Bo rabixî  firaş û îstebreqî

Digel sundus û bal be beqî

Ji yumna tali’i û feleka

Xîtab dê hêt bo meleka

Bo e’bdê min vekin koleka [Kolek:Pencere]

Koleka veken di cennetê

Xweş bêt bîna reh‘metê

Da nebînitin zeh’metê

Paş ku birya e û meqal

Le bo e’bdî xweş bû h’al  [Le bo:Ji bo]

Ew dê ketin qesda mal

Dê bîne wî meleke

E’bdo, tu we neke

Qesda mala xwe neke

Qebrê ted ê bêt ava

Mîqdarê dîtina cava

Binqe weku bûk û zava

Ev nezme nezma cedîd e

Şubhet we’d û weî’d e

Îqtîda bi kelamê mecîd e

Eger e’ybek têda bî

Kes yar û bira bî

Zikir neket bi xerabî

Eger çendîş xerab bî

Heqqê wî  î’tab bî

Tu bêje sewabî

Nezim çenda seqîm bî

Nazir eger h’elîm bî

Dê ji te’nê selîm bî

Nezim eger bi rewac bî

Nazir eger be lucac bî

Bêşek ew dê h’erac bî

Ji hîcretê dem xeber

Sala carî bû qeder

Raberî bû lefza e’mfer

Carî bûbûn çend sinon

Ji hîcretê raberî bûn

H’a û ra û xeyn û nûn

Rebbî tuyî xafirî

Aza bikey şai’rî

Ji e’zaba agirî

Rebbî tuyî rah’imî

Xelas bikey nazimî

Roja exza zalimî

Bi he’qqê sûreta Qafê

Hem sebebê vê îd’afê

Me xelas bikey ji xewfê

Rebbî tu şahê metînî

Me xelas bikey ji leî’nî

Weqtê ku navî tînî

Weqtê neza’ sekeratê

Rebbî tubide rah’etê

Me xelas bikey ji zeh’metê

Omêd her heye e’bda

Ji lutf û îkrama seyda

Aza bikey ji qeyda

Omêd heye e’bdê xerîb

Hîvîkare bendê xerîb

Bo reh’meta rebbê qerîb

Nav dê kem bi î’lam

Bibeyan û hem kelam

(E’bdî) mud’af bîl (Selam)  [Navê şaîr e]

Eger bibêjit sail

Ev îsme nabit kamil

Qeyda wî nabit daxil

Medfûe’tinew mesel

Qeyda wî dê bit daxil

Bi h’ukmê mecazî mursel

Ew Xalidî Zîbarî

Hîvî diket ji barî

Aza bikey ji narî

Xalidî me bi terîqet

Zîbarî me bi e’şîret

Barzanî me bi mesken qeryet

Rebbî aza bikey e’bdê talih’

E’fo bikey mirîdê salih’

Bi h’urmetê ennebîl fatih’

 

(Nivîsandina Pê Reş)  /   (Tîpguhastin: Cankurd)

 

 

Cembelî [1]

[Ji berhevoka Socin û Prym – Petersburg 1887]

Tîpguhastin: Cankurd

 

Go landikê Cembelyê min ji darekî sêva

Wekî ez fikirîme rizqê lawkê min go sêvek pê va

Cembelî were ser sîngê Binefş Xatûnê raze ji nîva sêva pê va

De lorî lorî Cembeliyê mi lorî,

Ehmed bi Qurban Binefş Xatûn bi gorî

Go kulmal were ser sîngê Binefş Xatûnê raze,

Birevîne bibe zozana di jorî

Go der xanîkê Cembeliyê min jî dibêm aqil bijaye

Min vê subhê birek pale berdane xema ji dilê xwe va ye

Go Cembelî vê subhê were ser sîngê Binefş Xatûnê îro roja min û te ye

 

Go de lorî lorî Cembelyê min lorî,

Ehmed bi qurban, Binefş Xatûn bi gorî

Were Binefş Xatûnê birevîne bibe zozanê di jorî

 

Go zaro zaro

Serê kopekê babê xwe xwaro,

Eve sê sala landikê dihejînim, temara li çavê Cembeliyê kiçig (kiçik) naêt

 

God (got) derxînkê Cembeliyê min jî dibên bi ganek e

Mi vê subhê pale berdane yek bi yek e

Herê (erê) Cembelî were ser sîngê Binefş Xatûnê raze

ev e dinya ji xwe çerx û felek e

 

De lorî lorî Cembelyê mi lorî

Ehmed bi qurban, Binefş Xatûnê bi gorî

 

De zaro, zaro,

Serê kopekê babê xwe xwaro,

Eve sê sal e ber mindala Cembelyê kiçik dilorînim, ahê dîno

Temare li çavê Cembeliyê kiçik naêt

Go xencera Cembelyê min ji cewher e

Şefeqê dabû sîngê Binefş Xatûnê vê di bin de e’lba şîr e

Go gelî xelkino de hûn bizanin

Cembeliyê min ney Kurmanc e

Cembeliyê min ji malê di mîr e

Go de lorî lorî Cembelyê mi lorî

Ehmed bi qurban, Binefş Xatûn bi gorî

Were Binefş Xatûnê birevîne, bibe zozanê di jorî

 

De zaro, zaro,

Serê kopekê babê xwe xwaro,

Eve sê sala li ber mindalê Cembelyê kiçik dilorînim

Temare li çavê Cembeliyê kiçik naêt

 

Go here pîrê pîra qutê

Bes bike li der konê e’rebî pitepitê

Heke min des (dest) avêd (avêt) vî berçîtî û vê mêkutê

 

De lorî Cembeliyê mi lorî

Ehmed bi qurban Binefş Xatûn bi gorî

Were Binefş xatûnê birevîne bibe zozanê di jorî

 

De zaro, zaro

Serê kopekê babê xwe xwaro

Eve sê sala ber mendala Cembeliyê kiçik dilorînim

temare li çavê Cembeliyê kiçik naêt

 

Go min dîd (dît) vê subhê di nîva şevê da

Cembeliyê min suwar e li hespekî kumêd e

Binefş Xatûnê subehiyan û êvara bibit xulamê vê bejnê da

De lorî lorî

De zaro, zaro…

—————————————————————

[1] ) Div ê stranê de, ku li Zaxo hatiye nivisandê du serdor, wek dixuye, hene. Yek bi (de lorî) dest pêdike û ya din bi (de zaro) dest pêdike. Ev ne xem nake, ku wan herdu herdu serdor, di metnê xwe de, li dawiya her malikekê hatine an ne.