Beyta Qiyametê

28.05.2013   http//:cankurd.wordpress.com      kurdistanicom@yahoo.de

 Image(Wêne yê  kurdekî ji senceqa Iskenderunê ye, lê di koka xwe ji Kurdaxê ye.) 

Mela Mesîhayê Tirwanşî [ 1882-1973 ]

Tîpguhastin: Cankurd

Jêder: Vejîn, hejmar 3, Zivistana 1996ê, r. 91-108, Dihok

 

Subhan ji şahê qudretê

Guh bidêrin vê qissetê

Kesêt evê vê ummetê

 

Bes biken ji vê dinê

Bitirsin ji mirinê

Vebîr xwe bînin şeva bi tinê

 

Bitirsin ji paşerojê

Daîmen şevê û rojê

Ji agirê û germay dûjê

 

Guh bidêrin ciwan û pîr e

Ya gelê beniyêt feqîr e

Mirinê neken ji bîr e

 

Ji bîr biken zêr û malî

Da her bigrîn û binalîn

Ji tirsa yê Zulcelalî

 

Karê xwe biken xebatê

Lez biken demê û sea’tê

Ji roja  e’resatê

 

Bilerzînin ji hîsabê

Ji mehşûşa î’qabê

Ji heybeta e’zabê

 

Ya gelî xelkêt evê cemae’tê

Guh bidêrin vê qissetê

Da bo we bikem beh’sê Qiyametê

 

Qiyamet rojeka pir xewxa ye

Nêzîke hind nemaye

Meferê me her Mewla ye

 

Zeman ku çi perête

Qiyamet wextê bête

Çi (2) halev ser me tête

 

Çi halekê mekan teng e

Çi rojeka vedeng e deng e

Yê bi heq dizanît, h’al çi reng e?

 

Zemanêt radibine ve însan e

Qazî bi xwey Sultan e

(……   …….      ….. ….)

 

Qazî şahê ekber e

Dê ket roja meh’şer e

Mihemmed nebiyê ekber e

 

Mihemmed li dîwanê

Roja h’eşrê û mîzanê

Xwe dihavête meydanê

 

Ew h’ebîbê Qureyş e

Li qiyametê xîretkêş e

Li meydanê tête pêş e

 

Ew Xaliqê Reh’mane

A’lemê diket wêran e

Kes naket çi pirsan e

 

Wêran diket dunyayê

A’lemê dibet fenayê

Kes nîne li wî biketin rayê

 

Ew şah e, ew amîr e

Ew sultan e, qedîr e

Bê  malxwe û wezîr e

 

Ew amir e, padşa ye

Ji hindî mexlûqatêt di dunya ye

Ew dizanît u’mrê wan çi  maye

 

Ew dizanît u’mrê wan  e

Wekî têtin burhan e

Xirab diket wêran e

 

Wekî têt ew  mecal e

Bi pirs û bi sual e

Dibêjîtin Israfîl derh’al e

 

Wê dibêjîtin yê Wehab e

„Ey Israfîl zû rabe

Da a’lemê bikem xirabe

 

Ku min emir da te

Ji hindî mexlûqate

U’mrê wan çû pirate

 

U’mrê wan çi ne maye

Sorê (3) bigre çi ne maye

Da ev roke bikem xewxa ye

 

Tu rabe bi destûrê

Bi destê xwe bigre naqûrê

Lez bike pifke sorê

 

Tu rabe bi xewxake

Mîl û çiya têk rake

Mexlûqata fena ke 

 

Israfîl wekî zanî

Sor di devê xwe danî

Bi qudreta subh’anî

 

Subh’an şahê qudretê

Ne gehand ji xefletê

Bi Sorê pif diketê

 

Wê dibêt şahê sîfat e

Ji hindî mexlûqat e

Kî maye yê bi h’eyat e?

 

Izraîl wê dibête

« Hukim her li (4) te tête

Mexlûqata kim hemû perête

 

Ez geryam li hemiyane

Li tebeqe êt erd û esman e

Min kes nedît bi giyan e

 

Min kes ne dît bi wucûd e

Rûh’ ji qaliba mewcûd e

Ji xeyrê Iblîsê merdûd e“

 

Ferman diket yê Celîl e

Dibêjît: “Ya Izraîl e (5)

Tu her lez bike bi tee’cîle

 

Tu here bilerizîne

Bigeh Îblîsê lee’în e

Rûh’a wî bi zeh’metî bistîne

 

Xweş xweş here bi heybet e

Bi xezeb û bi mîh’net e

Rûh’a wî jê bistîne bi şiddet e”

 

Izraîl hate xare

Bi h’îkmeta yê Cebbar e

Ji teleba yê kuffar e

 

Izraîl dibêjît: “Ya Îblîs e

Ey li xwarê xesîs e

Te çend şûl kirin telvîs e

 

Eve çendî çend sal e

Ev Ademî rakirin zal e

Ve (We) xwe ra pêda kirin heval e”

 

Ew kopekê beraz e

Vê dikevîtin gazegaz e

Li xwe tînîtin î’raz e

 

Dê ketin dengedeng e

Lê zer dibîtin reng e

Dê bezît wekî xedeng e

 

Dê revît wekî xezal e

Ew kopekê şekal e

Ji tirsa nalenal e

 

Ji tirsa dê ketin giryanê

Li ber heybeta rûh’kêşanê

Ji Izraîl dixazît emanê

 

Izraîl dibêt: “Ey kafirê lee’în e

H’ukmê şahê emîn e

Evroke tu çi eman nîne”

 

Izraîl dibêt: “Ey kafirê  mirar e

H’ukmê şahê Cebbar e

Tu xilas nabî ev care

 

Ey musteh’eqê  cezayê

Kes nema ye li ser dunyayê

Wext e tu jî biçiye fenayê

 

Wexte te ji dunyayê rakem

Şerbeka avê bi devê te da kem

Rûh’a te bi zemherîrê şakem“

 

Here wekî seyê pîr e

Vê dikevît hîrehîr e

(……    …….    ……. ….)

 

Hîrehîr e ve direvîte

Bi meşriq û bi mexriba ve dicemîte

Izraîl vêra digehîte

 

Izraîl dibêt: „Ey musteh’eqê le’netê

Raweste vê see’tê

Tam bikevê şerbetê

 

Ew şerbeta weku merg e

Tam bike av û terg e

Dê li te sojin mêlak û cerg e

 

Dê sojin li ber êşanê

Dê bihejin li ber kovanê

Ji ber zeh’meta rûh’kêşanê“

 

Ew sezayê le’netê

Kefte benda zeh’metê

Nabînît çi reh’etê

 

Her wekî ewî zanî

Bi e’zaba yê subh’anî

Rûh’ ji qalibî deranî

 

Wê dibêjît yê Mewla ye

Ew ji bo Qabidrûh’a ye (6):

“Mexlûqêt min kî maye?”

 

Wê dibêjîtin Ezraîl e

Ya Xaliqê Celîl e

E’bdê te may zelîl e

 

Izraîl wê dibête:

“Subh’an li heybetê te

Ez mayme e’bdê te”

 

Wê dibêjîtin yê Zulcelal e (7)

Bilindê bê zewal e:

“Tu jî bimre  mecal e

 

Tu jî bimre gera te ye

Bi destûrî û îzna me ye

Baqî îman her ji bo te ye”

 

Izraîl guh didêrîte

Gazîyekê radihêlîte

Bi îzneha Xwedê dimirîte

 

Fena bûn îns û can e

Weh’ş û teyr û h’eywan e

Mexlûqêt erd û esman e

 

Erd û esman kerker bûn

Melek di şapera wer bûn

Rûh’ ji qaliba veder bûn

 

Mexlûq ku bûn ew fanî

Ew stêrêt nûranî

Dê werhin ji esmanî

 

Ew stêrêt ron û geş e

Roj û heyvêt şefeq xweş e

Dê xesifin, tarî û reş e

 

Dê tarî bin hemû vêkra

Çel û çiya dê çin têkra

Erd û esman dê bin jêkra

 

Ew çel û çiyayêt kubar e

Hat bayekî dijwar e

Kirne tûz û xubar e

 

Wê dibêtin yê Mewla ye

Xaliqê bilindê ee’la ye

Bo min quwwet e, her beqa ye

 

Dibêjîtin: Ezim yê Cebbar im

Êk im, her li qerar im

Ez Wah’idê Qehhar im

 

Wê dibêt şahê letîf e:

“Kanê beniyêt şerîf e

Li wana yêt leîf e?

 

Kanê kafirêt sewda ye

Xudan koçk û sera ye

Ku wan li min girtin de’wa ye?

 

Kanê evêt kubare

Ku wan rizqê  min dixare

Li ser dunyayê, Li gel min digirtin benare?

 

Ka mêrêt li dîwanê

Gedayêt li meyxanê

Cundiyêt li meydanê?

 

Kanê şah û emîr e

Xudan malxwe, wezîr e

Bo çi ranabin, bikin tedbîr e?”

 

Kes ne maye li wê xerabê

Bibêjît wê sewabê

Ve Xaliqî ra bidetin cewabê

 

Cewabê dê det her bi xwe ye

Ew pakê munezzehê bi zatê xwe ye:

“Ev mulkiyê te her ji bo me ye

 

Ji bo me her qudret e

Padişahî û e’zemet e

Mîrî û seltenet e”

 

Ji ew paşa yê Cebbar e

Birandin çend mîqdar e

Rakirin melekêt çar e

 

Ew melekêt celîl e

Cibraîl û Izraîl e

Israfîl û Mîkaîl e

 

Ew her çar ku rabûn

Bi tirs û lerz û tabûn

Li qiyametê multeqa bûn

 

Wê dibêt şahê qudretê

„Herin biken xilmetê

Di ew rînin (li) cennetê

 

Bigerhin li qesrane

H’ûrî û hemû xilmane

Hay biden hemyane

 

Hay biden cennetê

Bixemilînin bi zînetê

Bo Mihemmedî û ummetê

 

Cennetê bizeyinînin

Buraqa bixemilînin

Ve Mihemmedî virêken (werînin!)”

 

Ew Buraqa nûrîn e

Digel alayêt rengîn e

Digel h’ûlle û tancêt nûrîn e

 

Li yaqûta eh’mer bûn

Li xav û ziberceda exder bûn

H’ûlle sor û zer bûn

 

Melek diken xebatê

Dizeyinînin cennatê

Dixemilînin wê  sae’tê

 

Dixemilînin h’ûriyane

Di gel tox û alane

Li gel Buraq û h’îllane

 

Ew melekêt Xwedê ne

Wan tox û alavê ne

Li meydana qiyametê ne

 

Dibêjin:“Erê meydanê

Ey xerabê, wêranê

Qebrê Mihemmedî kanê?“

 

Wê dibêjin erdê Xwedê ye:

„Bi wî kem yê weha ye

Nuzanim bidem cewabe  (??)

 

Bi wî kem yê Cebbar e

Hat bayekê dijwar e

Kirme tûz û xubar e“

 

Bi fermana yê Sebûr e

Melek dibînin ji dûr e

Erdekî diçîtin nûr e

 

Ew çû bûn bi îctîhad e

Qederekê çû bûn tevave

Ew nûrha yê gulbav e

 

Yê ewwel Cibraîl e

Qasidê şahê Celîl e

Bi derkefta, bi tee’cîl e

 

Ew melakê Reh’man e

Dê çîte tu ber wan e

Dê girît her bi ew xane

 

Wê dibêjîtin yê nûrîn e:

“Ya Cibraîlê emîn e,

Eve çi huzn û girîn e?”

 

Cibraîl dibêt: “Ez lew digirînim

Mihemmedî dibînim

Qewî li wî şermînim

 

Ê şermînim li wê qissetê

Xudanê Şefae’tê

Dê pirsît li ummetê

 

Dê pirsît bi xîtab e

Gotin evro ya bê hîsab e

Dê çewa dem cewab e“

 

Melek diçin temam e

Sekinî bûn bi îkram e

Li Mihemmedî kirin selam e

 

“Selama yê Semed e

Xweş riza ye bê Eh’ed e

E’leyke ya Mih’emmed e

 

Ya nûriha berekatê

Tu rabe di e’resatê

Xudanê şefae’tê”

 

Ew xatemê enbiyan e

Radibîteve ji qebran e

Dadiweşînit rihan e

 

Riha alaxê dadiweşînît

Çavê nûrîn teltînît  (hiltînît?)

Cibraîlî pê dibînît

 

Dibêjît: “Ya Cebraîl e, bibêje

Eve çi roj e hoya dirêj e

Min tu ne dîtibûyî li mêj e

 

Çi roj e, çi zeman e

Dunya bûye  meydan e

Diyar nînin çi î’mran e”

 

Wê dibêjîtin yê nûrîn e

Ya Cebraîlê emîn e

“Kanê Mekke û Medîne?”

 

Cibraîl dibêjîtin sewabê

Ve nebî ra detin cewabê

“Ev roke roja h’îsabê

 

Ev ro roja fîraqê

Ya we’dê û mîsaqê

Hilo suwar be li Buraqê”

 

Ew suwarê serwer e

Dibêjîtin: “Ka Ebû Bekir û U’mer e

Û Osman û E’liyê heyder e?

 

Ew suwarêt serbestin

Celeb girtin li desta  (deşta)

Rawestin li pêşî desta”

 

Wê dibêjîtin yê nebî ye:

“Ya Cibraîlê exî (8) ye

Ummeta min li ku ye ?

 

Ya exê (birayê!) bo min bira ye

Bê  minnet û riza ye

Ummeta min kî maye?

 

Ez mame li jiyan im

Bi muştaqê h’eyran im

Bo emmetê xwe dilkovan im”

 

Wê dibêjîtin melekê emîn e:

“Bi wî kem yê nûrîn e

Min hay ji ummeta te nîne

 

Bi wî kem yê subehe

Ne Adem û ne Nûh’e

Ne hatiye bi kes rûh’e »

 

Ew suwarê qiyametê

Wî sicûde çû wê sae’tê

Her digirît bo ummetê

 

Xaliqî  ku we dîte

H’ebîbî digirîte

Baranekê dadirêjîte

 

Bi qudreta ê Reh’man e

Wekî têtin baran e

Heta çil rojan e

 

Çil roja dibarîtin

Çend mîqdar pê ve diçîtin

Mexlûq paşî ditirsîtin

 

Ew Xaliqê Celîl e

Wê dibête Israfîl e

“Hilo pifke Sorê bi tee’çîl e”

 

Bi qudreta îlahî ye

Pif dikete şaxî ye

Vêra dikete gazî ye

 

Wê gaziyê radibêye

“Ya mexlûqêt Xwedê ye

Rabin ev ro roja h’eşrê ye

 

Ya hestiyêt kerker bûyî

Ya leşê jêkra bûyî

Qiyamet wa rabûyî

 

Werne derê ji qebran e

Ji zikê h’ît û beh’ran e

Werne ber lîqayê Reh’men e

 

Werne ber lîqayê

Li qiyamet û xewxayê

Ji e’mela û cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

 

Her ji vê gaziyê ra ya mezin e

Rûh’ ji Sorê difirine

Li qaliba dihine

 

Erwah’êt wane dave

Li qaliba bûn belave

Hemû cemyan tevave

 

Hemû rabûn di e’resat e

Ji hindî mexlûqat e

Hemû dizanin e’resat e

 

Hemû dizanin eh’wala

Xwe bi xwe dibêjin hevala

“Wey le me yê xerabe mala”

 

Ew beniyêt sergerdan e

Radibineve ji qebran e

Çil sala li ser piyan e

 

Çil salêt dî tevave

Roj gezekê (gazekê) li hindav e

Dê lê sojin hinav e

 

Çil salêt dî bi qiyas e

Serkolin di pêxasin

Ne kizot e û ne libas e

 

Kesê hay li kesê nîne (niye!)

Ne babê û ne dayê ye

Ji ber germa rojê ye

 

Ji ber germê û şeqawetê

Di roja qiyametê

Kes di hewara kesî netê

 

Li qiyametê û xewxayê

Li poşiya û weylayê

Hemû dizanin xebera (dayê?)

 

Wê dibêjin: “Wey li me bê mefer e

Li me dirêj bû meh’şer e

Kî dê bo me ketin mehder e? (9)

 

Kî dê bo me ketin vê hîmmetê

Mehderê diket vê şefae’tê

Me xelas biket ji vê zeh’metê

 

Me xelas biket ji vê xewxayê

Ji e’mela û ji cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

 

Ew beniyêt miskîn e

Wan ji ber germê taqet nîne

Di pêxasin, di şeqî ne

 

Di rûsin, di qelender e

Di pêxasin, di bê mefer e

Dê çine nik Adem pêxember e

 

Ew beniyêt Xwedê ne

Her digrîn û her dibêne

Ve nik Ademî ve têne

 

Dibêjin: “Ya babê me yê pîr e

Sotîn em êt feqîr e

Tu jî li me bike tekbîr e (tedbîr e!)”

 

Adem ve (bi) wan ra dibêye:

„Min xariye ji darê ye

H’eya (fedî) dikem ji Xwedê ye

 

Bi wî kem yê sebûh’e

Şefae’tê nakem bo çi rûh’e

Hûn herne nik nebî Nûh’e“

 

Adem ne kir şefae’tê

Bê hîvî bûn der sae’tê

Jê zêde bûn şeqawetê

 

Di şeqî da li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Nûh’ra digehînin

(…..          …..              …..)

 

Dibêjin: “Ya Nûh’ pêxember e

Li me dirêj bû meh’şer e

Bo me bike mehder e”

 

Nûh’ dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

Hûn herne nik Ibrahîm e“

 

Ji nik wî wê zelîl diçin

Bi qudreta yê Celîl diçin

Ve nik Ibrahîm Xelîl diçin

 

Dibêjin: „Ya xelîlê Reh’man e

Hatîn em êt sergerdane

Hîvî biken nik yê Subh’an e“

 

Wê dibêt Ibrahîm e:

„Ez bi xwe mehderçî nîme

Hûn herne nik Mûsayê kelîm e“

 

Ew ji nik wî cuda bûn

Bê hîvî pêkve rabûn

Bi Mûsayî multeqa bûn

 

Dibêjin: „Ya Mûsa, tu bi Xwedê key

Em hatîn debarê lê key

Sotîn, tu hîviyê bikey“

 

Wê dibêjît Mûsa ye

„Şermê dikem ji Mewla ye

Hûn herne nik Isa ye“

 

Dibêjin: „Ya Isa, em bê mefer bûn

Di xubara qiyametê da wer bûn

Sotîn em, kerker bûn”

 

Isa dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

(…..    …..       …….)

 

Hûn bo çî we di nezanin

Sewdayêt sergerdanin

Xudanê şefae’tê nizanin?

 

Ya şeqîyêt melîle

Her êkî ji me bi h’alê xwe meşxûl e

Herne nik h’ezreta yê resûl e

 

Resûlê rîsaletê

Di roja qiyametê

Ew dê ket şefae’tê

 

Ew h’ebîbê muxtar e

Li Buraqê suwar e

Ev roke ew serdar e

 

Em jî hemî bi Buraqîn

Nebiyên te xelaqîn

Bi Mihemmedî di muştaqîn”

 

Wan ku bihîst ew mizgîn e

Hemû vêkra girîne

Dibêjin: “Ey Mihemmed navşirîn e”

 

Hemû vêkra bi giryanin

Sewdayêt sergerdanin

Li Mihemmedî di h’eyranin

 

Di h’eyranin, di feqîrin, di miskînin

Li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Mihemmedî radigehînin

 

Dibêjin: “Ya h’ebîbê me yê pak e

Di qiyametê bûn hîlak e

Li me sotîn mîlak e

 

Ummet qewî ya bi e’zab e

Bi şedîd û bi î’qab e

Sotîn, bûne kebab e”

 

Mihemmed dibêjît: “Ya ummetê!

Hingo çi dikir di qiyametê

Ji germê û dûjê û zeh’metê”

 

Ewî ku ummet dîte

Qewî dil pê disojîte

Diçîte secdê (sucudê) û digrîte

 

Ferman diket yê Reh’man e:

“Ey Mihemmed bizan e

Ev roke ne roja sucdan e

 

Eve ne ew mecal e

Serî hilîne derh’al e

Meqsûdê bike sual e”

 

Wê dibêjîtin Mihemmed e:

„Ya xaliqê Semed e

Suala min ummet e.“

_________________________________________

1) Jêder: Vejîn, hejmar 3, Zivistana 1996ê, r. 91-108, Dihok

2) Di teviya metnê beyta qiyametê de (çu) li ciyê (çi) hatiye.

3) Israfîl roja rabûnê (qiyametê) pif Sorê (şaxê) dike

4) Li: Ji

5) Mebest Izraîl e, ku rûh’an distîne.

6) Xudanê mezinahiyê

7) Peyvêd di kovanan de yên Cankurd in

8) Exî bi erebî ye: Birayê min

9) Mehder: Şefae’t û înfîkak û qurtalbûn

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s