Vîrsiyoneke diristir ji “Hespê reş”

[Li Zaxo hatiye bihîstin û nivîsandin- Socin û Prym]

Tîpguhastin: Cankurd

1 Hey ji roja eyyînê

Mihemmed deng hiltînê

Heç kesî hespî bînê

Bicildu ji min bistînê

5 Go ji dîwanê Eshaba

Ji qencan û xeraba

Kes neda cuwabe

Ji xeynî Emer ê Ibin Xetab e

Kuştin li day û baba

Ne xêr e û sewabe

10 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Çû bû gelyeg (geliyek) teng e

Wî kir zikrê bi deng e

Ji bo wî ê Fireng e

15 Emer da bi deştê da

Çol û çolistana

Li berî û beristana

Çû bû gelyek ê kûr e

20 Wî ki zikrê hûr e

Ji bo wî ê xefûr e

Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Hespê da tîmarê

Des (dest) avêt Zilfîqarê (*)

25 Emer suwar bûye

Çû bî (Çû bû) gelyek pehn e (Pan e)

Wî kir zikrê giran e

Ji bo wî ê mewlan e

30 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Emer da bi deştê da

Li çolê û çolistana

Li berî û berîstana

Li Qeşe (Keşe) bû mêvan e

35 Go: Mêvano, xwe reş e (Ser seran)

De kerem ke li pêş e

Ji te dikin feteş e

Wez hatim (bi) har û mar kim

40 Şoleke bi sitar kim

Hespê reş kirya kim

Diravê sipî bazar kim

Li Medînê diyar kim

Qeşe ko wezîr e

Lindeho birayê mîr e

45 O Qeşewo lindehone

Sivik in rabûn weku Gon e  (1)

Aliyê mîr da çûne

God (Got) mîro, êg hed bi har û mar kit

50 Da şoleka pistar (Bi sitar) kit

Hespê reş kiryar kit

Diravê sipî bazar kit

Li Medînê diyar kit

Mihemmed lê suwar kit.

55 Mîr god (got): We ew kî ji min mestir e

De’wa li hespê min e

Go: Bi lezkin bilezînin

Gûzana biçerxînin

Zola jê biqetînin

60 Qeşe got: Mîro, we nîne û nabit

Go: Qeşe te çewa divête?

Go: Qesûd û tirxanin

Hindê me ne hinde ji wan in

Qeşe û lindehon e

Sîfkin (Sivikin)  weku Gone (wekî Cinn)

65 Gotê: Mîro, hespê tey batir e (Betran e)

Bi rojê dikujît çil mehter e

Nexasme biyanî bibînit

Serî lê dihejînit

Ganî (Gana) jê diqusînit

70 Go: Mîro, bila hespê te bibit qesîlê

Jê veket tewîle (Tewlê)

Lê bikit zînê zêr e

Du cara bihejînit

Du cara pitezînit (Bitezînit)

 

75 Bila biculdî ji te bistînin

Qeşe di lendehone

Sîfkin (sivik in) weku Gon e

Bi aliyê Emer (ve) çûne.

80 Go: Qeşe, mîr ku got e?

Go: Hespê reş wê firote

Biha pê negote.

Go: Bila hespê reş bibit qesîlê

Jê veket tewîlê (tewlê)

 

85 Lê bikit zînê zêre

Du cara (bi)bezînit

Bila sê car bitezînit

Bila paşê harve ji min bistînit.

Ew Emerê Gulgeşe

90 Rabû ji seharê

Emer çû kolanê

Go: ya hespê li e’qdexanê

Go: Hespê li kelhêwo

Mi divêt çi bo min nebêyo

Ez te dbim (dibim) bo hebîbê Xwedêyo

95 Go: ew hespê betare (betran e)

Bi rojê dikuştin çil mehtere

Il (Li) ber Emer bû kere

Emerê Gulgeş e

Hespê reş kêşa ji e’qdaexanê

100 Bir serê meydanê

Emer bir qesîlê

Jê vekir tewîlê

Lê kir zînê zêr e

Xwe avêt li sere.

105 Careg (carek)(wî) bezande

Ducar wê (wî) tewzande

Harve ji xudanî stande.

Go: Gawira heyfek xwaste

Ecêb sto neşikande

110 Emer da bi deştê da

Qeşe da bi şûnê da.

Li gawira bû hewar e

Ji burca hatin xware

Heç- weku seyê di har e.

115 Emer şer bi şîr (şûr) kir

Qeşe şer bêtir kir

Emer şer bi şar kir

Qeşe şer bi tebar kir

Meydanê ji xwînê t‘er kir

120 Emer da bi deştê da

Qeşe da bi şûnê da

Gawira qeşe girt û şîreg (şûrek) lêda

Kuşt û avêt çalê da

125 Emer da bi deştê da

Il (Li) çol û çolistana

Her berî û beristana

God (got) dêreg (dêrek) kete di rê da

Ew dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne.

130 Emer li ber qublê helwesta

Dua‘ ji Xwedê xwaste

Qulqule neşikeste (2)

Dergehê li dêrê vebûne

 

135 Emer da bi dêrê da

Hesp girêda ji dêrê wê da

Çil ruban (ruhban) wê tê da

Serê her çila jêkir

140 Pencera dêrê kir (3)

Deriyê dêrê pê asê kir

Hey hatin hey hatin

Kafirê di gawira hatin

Li dor dêrê werhatin

145 Ew dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne.

Emer zend û bazin hilmiştin

Emer sê-sed jê kuştin

Hin dî Emer kuştin

Sê-sed hindî hespî kuştin

150 Hey hatin hey hatin

Kafirê di gawira hatin

Li dor dêrê werhatin

Dêra Şileymon e

Sitare li dêrê nîne

155 Kafirê mezin hatiye

Dua‘ ji Xwedê xwastiye

Destê xwe li dêrê têwerandiye

Dêrê ji erdê hilaniye

160 Kafir êdî ji wê ve hatiye

Ewî got dua‘ ji Xwedê xwastiye

Kafir êdî go: “Ne bi quweta Xwedê

Bi quweta diya min, ez dê dêrê hilînim” (4)

Dêr il (Li) cîh da rûniştiye

Kafirê çarexê dêrê girtiye

Emer li dêrê da hişyar bûye

 

165 Go: Da biçîn Medînê

Em dê kula reş bixînê (5)

Em dê paş vegerînê

170 Emerê gulgeş e

Rabû ji seharê

Go: Ya çûçka ji hêlînê

Şte (ji te) dikim hîviya rabe ji bangînê

Çengê xwe sor bike ji xwînê

Ciwabê bibe Mekke û Medînê

Pêxember hewarekî ji me ra bînê

175 Tu bêjî pêxember hatin hewe kafirê melû’ne

Go rabîn (rabûn) lawê ser bana

Bezîn cebilxana

Cebilxane aniye

Hemî lêg (Li êk) belav kiriye

180 Li ser hespa deynandiye

Rabûn lawên ser bana

Bezîn cebilxana

Kirin ber xwe hespane

185 Li ber xwe hespe kirin

Tox û ala birin

Tox û ala zer e

Ji Mekayê hatin dere

Pêj miqabilî pêxembere.

190 Go tox û ala Şîn e

Ji meydanê derketîne

Eshab ceme bûne

Il (Li) xana Emer çûne.

Eshabî di hindik in

Şêrêt wan ne li nik in

195 Ew herdu şêr kîne?

Êg (êk) Emer û êg (êk) Elî ne

Meydanê kirî xwîn e

Eshabî di hindik in

Şêrêt wan ne li nik in

200 Ew herdu şêr kîne?

Yeg (êk) Emer û (êk) yeg Elî ne

Eshabî hatîne

Nêzîkî dêrê bûne

205 Kafirî ceme bûne

Eshaba berê xwe lê dayîne

Emer ji dêrê derketiye

Pêj miqabilî kafira ketiye

Eshabiya Emer dîtiye

210 Bêraq hilaniye

Êsker hilkişiye

Çarexê kafira girtiye

Heçî ê kuştiye

Yê dî wî girtiye

215 Ew yek serê wî birriye

Elî ji nû hatiye

Zilfîqar kişandiye

Il (Li) nav kafiran ketiye

Kafir qut kiriye.

220 Elî sûnd xwariye

Ji ser pişta Dundilê peya nebûye

Heta rikêb xwînê negirtiye

Mihemmed bihîstiye

Xwîn ji erdê firiye

225 Rikebî (6) li Dundilê girtiye

Ji nû sûndê wî betal bûye

Ji ser pişta Dundilê peya bûye.

————————————————————————————–

(*) Zulfîqar navê şûrê Îmam Elî ye, ne yê Umer Bin Xettab e

(1)    wekî ên Gonê: Cinn

(2)    Qulqule: Qul huwellaho Ehed

(3)    Kirin pencera dêrê

(4)    Ev pevek nehatiye stran, lê hatiye gotin

(5)    Kula reş nexweşiya Xerçengê ye

(6)    Divê li ciyê „Rikêb“ di vir de „Xwîn“ hatiba nivîsandin.

Advertisements

Çiyayê Şingarê

Tîpguhastin: Cankurd

[ Ev Stran, ku wek helbestekê ji aliyê Socin û Prym ve hatiye pejirandin, li Mar Yaqûb hatiye bihîstin û nivisandin, binêre Berhevoka Strana kurdî – 1887 St. Petersburg ]

 

Çakê (Çayê) Şingarê şewitî bi mêw e

Vestê (xweş tê) dengê qere suwara digel qerbûnê rikêb e

Dîtinê xelkê delal xweş bû li ber meşka dêw e.

Sîbera dara mezin,

Ser û binda xirabe kevne rezin

Sîngê xelkê delal baxçekî gul û rihan bû, dergevan ezim.

Hespê lawikê malê kulle ye,

Zîn û bergê wî surme ye,

Bajo malê me ye,

Malê me qonaxê te ye.

Hespê lawik filitî,

Komê giran lê xebitî

Me go ezê biçim girêdem

Xelkê çi dostekî dilşewitî.

Hespê lawikê delal dingizê

Gulê palda ser Nêrgizê

Ezê (ez) terkê çavê reşbelek nakim heta qiyametê qantir bizê.

Kelê Mêrdînê şewitî kelekî boz e

Beriyê Hamûdê (A’mûdê) xopan bi toz e

Ramûsana xelkê delal pir vî çaxî belaş bû,

îsal atibû (hatibû) zêrê Aldoz e.

Heyva me ya li çarde bû

Ma qusûrik bejna te bû

Ser qapqabê bê gore bû.

Heyva me ya çarde şevî

Şewqê dabû dar û devî

Gewr xeyidye, nexweşiyê piştî bedlê nîvê şevê

Zendê zêr xişya bû ser balivê.

Heyvê me ya vê bilind e

Şewqê dabû orta gund e

Ezê dikim xelkê delal vê ramûsim di xafil de

Çi subê de, bakî sar de.

Sibe xwar bû ser Xelatê,

Ecêbê min ew ecêbe ; çawa xewê jinê ciwan li ber pîrê kal tê.

Avê çemê me şerbet e,

Pelgê dara bû kaxet e,

Dîtinê çava hesret e.

Avê çema bû meşîne

Pêla navî diweşîne

Xelkê delal xwe şîrîn e.

Me go Şênî, te go şekir

Deşt û zozana me qulibî ([1])

Ser Diyarbekir havînê kalekal e

Berîkê kahrê Xezala li binya Hamûdê xopan dame kal e.

Dostê mi par vî çaxî li malê babê keç bû,

Îsal darê dergoşê jêra bû kar û e’mel e.

Mi dîtibû li ber bedenê

Şee’rê reş e li gerdenê

Malê dostê mi ziyared (ziyaret) bû mi bibinê.

Mi dîtî bû li hewşê da, Mêrdînê şewitî bi pale

Ezê daketim kaniyê biçûk, mi yeg (yek) ne dît wek dosta xwe,

Ezê hatim kanyê mezin seyrê, çavreşê birû xezal e.

Tav derketî ji aliyê Wanê

Tavê dabû qoçê Diyarbekrê, Gawir Meydanê

Xwedê muradê min û xelkê delal bike ser axretê, ser îmanê.

Hersê malê serê rê o

Xwedê bistînit pîra te o

Da lawikê min kîsk û qalûnê xwe hilgirit, bête ser malê o.

Gazî dikim bi delalî

Dengê min çû taxê vî yalî

Mi tu dixwastî bi h’elalmalî.

Kanîkê gundê me dudu ne, yekî teh’le yek şîrîn e

Keçê vî dewrî heta ber melayê subê da dikevine berê xordê (xortê) çarde salî

Piştî melayê subehî got yadê, misînê piştê kuçkê da

Em ji kemerê jor da sofîne.

Xanikê me ber bi qulbe ye

Bîst û sê derince ye

Ramûsana keçê vî dewrî malê babê da xêr e, ne bûne (gune) ye

——————————————————

[1] ) Li ber vê rêzikê niviskar nivisiye, ku ew bi xwe nizane, ev rêzik ji kijan stranê ye.

Xano „Xanê lebzêrîn“

Tpguhastin: Cankurd

[ Ev Beyt li Mar Yaqûb hatiye bihîstin û nivisandin-Berhevoka Albert Socin û Eugen Prym-St. Petersbourg 1887] Tîpguhastin: Cankurd

(……..5 Rêzik di serî da winda bûne…………….)

Xano çû bû nig (nik) şayî

Bo xwe lê diket lavayî

Erd bide min qasî çermê gayî

Da bo xwe lê bikim avayî

Erê Xano dê we meke

Çi Dimdima ava neke

Çi serêşya bo me çê meke

Erê Xano kerîm bidim te bi qasî çermê gayî

Tu bo xwe lê bikey avayî

Tirsim bibî bê duwayî

De here min da te bi qasî çermê gayî

Bo xwe lê bike avayî

Xano rabû çîrkekî bi wî dayî

Çêbû Xano malîava

Da min çîkê va pênc gava

Înşalla dikim xelîfe û şah bêne silava

Çêbû Xano çi bi xanê ra

Çermê gayî kir di avê ra

Pê girtin deşt û zozan, zêde kevira

Ew çûbû van xanane

Çermê gayî da numane

Dane ber dûzane

Davêje kêşa weku mûyê serane

Pêgitin deşt û zozane

Dimidim îna li ber kele

Pênset (-ed) pala lê dikin şûle

Inşalla Xan xweş bid (bit)

Dê li ser te kim roja xertole

Dimdim îna li ber çêkirinê

Ber (bers) simtin, resas kirinê

Weku Dimdim avakirî

Ber (berd) simtin, resas û merec kirî

Weku çibkim dîwarê kelê di zirav e

Cihêd berê ma tengav e

Minyo di destê xwe pîvayî

Sêsed û heşt û du gav e

Weku Dimdim xelas kirî

Serê sêset (sed) pala birrî

Deştik (teştik) xosarê reşandî

Xano qelf û bazirganşahî vêt şelandî

Kirye befrî sipî kirî

Deştik (teştik) xosarê şil kirî

Xano nû dest xirabiya kirî

Mîr Seydo çû bû nig şahî (şayî)

Bo xwe lê diket li navayî

Eskerê min bû xud birayî

Şêr û piling li min asî bû li çiyayî

Erê Mîr Seydo vay eve nîne

Xan xulamekî emîn e

Çi cara di gel min û zuratê

Babê min nabêt xayîn e

Erê Xano weye weye

Bi rast Xano nandanê te ye

Vê carê vê bû dişminê dînê te ye

Kuro Mîr Seydo qasidê min hatî ji mêj e

Mi zanî Xano we bo xwe avakirî kolkekê mêş e

Erê Xano bi rast qasidê te hatî ji mêj e

Xwe ney kehr e û kûr e û gêj e

Mi bi çavê xwe dît ser dîwara kelê Dimdimê

duzde cotêd gamêş e

Erê Xano weye weye

Bi rast Xano nandanê te ye

Vê car we bû dişminê dînê te ye

Bila bo me bînê welatê Kurdistan e

Zêra bidin ji pêr (ber) heqan e

Da bo me çêkin du sulînxan e

Pala bo me bînin ji welatê rewneqa

Da bo me çêkin sulînê di duwanzde tebeqa

Cuwabê bînin Xelîfeyî

Dim (didim) te zêrê Bemûceyî

Hema tu biçî ser kelê Dimdimeyî

Xano dê bide min du xana

Digel fêris û pehlewana

Da ez kelê Dimdimê bo te bikim wêran e

Çi rojekî ji rojan e

Weku starê di bin Esman e

Huntê (xuntê) xîvet û çadir

ber kelê Dimdimê vê di vedane

Herê dayê, herê dayê

Li min bike tegbîr û rayê

Umrê me birî ji dinyayê

Kurê min eve qef (qelf) û bazirgan e

Xercê babê te li ser van e

Heker (heger) nedan subeyî me û lêgdan e

Kurê min evna kafirin

Xîvet şikeste vedigerin

Nîveg (-ek) jê semerêd hêştirin

Çû bû Evdal Beg ruvala

Barîstin şîr (şûr) û mertala

Her şev ji kelê çîte xwara

Sêset (-ed) xîvet ji xîvatê di xelîfe diket vala

Çêbû Evdal Beg begiye

Ji kelê ve xwar ketiye

Her şev sêset (-ed) xîvetêd xelîfe vala kiriye

Go cuwabê biben bo şahî

Eskera bike cemaî

Éskerê min bo xwed biriyî

Şêr û pilink (g) li min asê bû(n) li çiyayî

Bêjin bo şahî da bête

Bila qet şer mekne kête

Piling e li min asê bû li kelê te (de)

Zivistan çû (li) me had (hat) bihar e

Dê leşkeran bikin kar e

Xanê Kurda gel me xwar e

Zivistan çû (li) me hat havîn e

Dê leşkeran bicemîne

Xanê Kurda di gel me xaîn e

Havîn çû li me hat payîz e

Dê leşkeran bite tevîz e (tewîz e)

Xanê Kurda di gel me zîz e

Payîz çû, li ma hatî zivistan e

Raken leşkerê di giran e

Me sefer e ser Xanê Kurdan e

Xanik hatî harvê te yo

Dumaîkê ve li beh’ra xwe yo

Biraykê dane li kelêyo

Xanik hatî ji Selmast e

Hin dibên derew e û hin dibên rast e

Inşalla Xan xweş bid, xûn dikin wekî mast e

Xanik hatî ji Tewrêz e

Êdeg (êdek) li dû xwe kirine rêz e

Înşalla dê kelê Dimdim xerab kim bi hembêz  e.

Xanik hatî ji Kincûminj e

Ne fileh e û ne Kurmanc e

Inşall kelê Dimdim dikime armanc e

Xanik hatî ji Rûvêl e

Dinyayê girt û li ber xwe kêl e

Înşalla Xan xweş bid (bit), dê xerab kim simbêl e

Weku Xan cema bûne

Ber Dimdimê vetrax (metreh’) bûne

Erê Xano tuyî  Kurmancî

Tu qebûl bike vî tancî

Heke na, tu (li) ber topê min armancî

Ez tancê te qebûl nakim

Ez hef (heft) nee’let li babê tedkim (te dikim)

Kirmanciyê bênav nakim

Vê carê gerê topan e

Topa bavên kelê Xan e

Kelê Xan e bikin wêran e

Dimdim berekî kop e

Vê têne bi tifing û top e

Weku baranê dilop e

Dimdim berekî midewwir

Vê têne bi kuling û tewir (tevir)

Toz li ber ezmana bûwe (bûye) ewir

Dimdim berekî tavê da

Pênset (sed) topa bi careg (carek) lêda

Berê ji berek ne kir zêde

Debînin topê mezin e,

Bişkîn tokê li gel bazin e

Bavêje burcê mezin e

Kelyê Xanê biheriv ji bin e

Bînin topê biçûk e

Biçkîn tokê di gel neynûk e

Bavêje burcê li ser sûk e

Dê bînin topê tirxan e

Dirêş (dirêj) kirî ser erebane

Top havêje kelyê Xan e

Kelyê Xane biken wêran e

Bînin topê dirêj e

Topçiya dagirtî ji mêj e

Bavêje koçkê binvêje

Bînin topê Barzanê

Darê topê û qazxanê

Têk hejandin burcêt Xanê

Bînin topê Enzelê

Darê topê wek mencelê

Têk hişandin burcêd kelê

Topçiya top hazir bikin

Set (sed) topa nik êk rezd (rêz) bikin

Kelê Dimdim xerab bikin

Topçiya top hazir kirî

Set (sed) topan nik êk rêzd kirî

Têzê li topêd xwe kirî

Dîwarê kelê werkirî

Ber ji berek ne rakirî

Oredê (irzê) babê van topçiya

Topa bi hî’let avêtiye

Ber ji berek ne rakiriye

Topçiya topa bikişînin

Barûtê gelleg (gelek) bie’bînin

Du berka li ser êk bişidînin

Dîwarê kelê bileziqînin

Kelyê Dimdimê bileqînin

Topçiya topa kişandî

Barûtê gelleg (ek) ebandî

Du berke li ser êk şidandî

Dîwarê kelê les(z)qandî

Kelyê Dimdimê leqandî

Topê mezin kire ringên

Burcê mezin kire gurên

Şerpeze avête di Narîn  (eywana Xanê Dimdim e)

Topê mezin veberda ve

Burcê mezin deng veda ve

Şerpezêre navd xwe da ve

Bînin topê darzêrîn e

Berkê topê sed weqîn e

Xane vê tê nivistîne

Van çû hajê ji topa nîne

Bînin topê dar reş e

Berkê topê wek zebeş e

Tu kelyê Xanê bihilweş e

Topê mezin verisînin

H’ewalêk ji burcê firînin

Xatûnê ronik biwerînin

Topê mezin verisan e

Hewalik ji burcê firand e

Xatûnê ronig (ronik) werand e

Xanim Xanê lebzêrîn e

Kelyê Dimdim ji bimbarîn e

Çû ciyê êrişa lê nîne

Elhemdilla û şukir, ez ney (bi) Dimdim bûme Dimdim

Ez Kurmanc bûm, bûme hakim

Şahê Ecem deyna li bin min

Ku dilê min vê diket girî

Têrek li bin ezmana difirî

Eve hefd (heft) sala rez deyna, jê xwar tirî

Sala heftê temam bûye

Tolê Xanê vê zayî ye

Eve firo jê çêkir bo şahî hinariye

Şahî go eve sala heftê o

Mast pêda nebid (nabit) li çu erdê o

Eve xwarin tê bo me ji kelê o

Go bilezim (bilezin), bilezînin

Tengê dîwara bişidînin

Xanê Kurda dê (bo) me birînin (bînin)

Çêbû Mehmûdkê nemayî

Kaxezê li tîrê pêçayî

Havêt xîvetê şahî

Nîşanê kanê (Xanê) û sulîn dayî

Çê bû Mihemmedkê Begî ye

Kaxeza ji belgê hirmî ye

Nîşanê kehne û sulîndiye

Çê bû Mihemmedkê Alekan e

Te kulek hinda li bin ezman e

Ew bû sebebê kelê Xan e

Ew rista hûr bismar e

Mehmûdkê tê çû bû xwar e

Bînim pêş da bikim pisyar e

Mehmûdko bi xulama dibête

Heke şerm û hek fihêt e

Min xulamya şahî divête

Şahî go: Mehmûdko Alekanî

Ey sewo (seg) ji nislê Şeytanî

Tu bo çi xaîm (n) digel Temirxanî ?

Erê şahî weye, we nîne

Ero (her ro) mitalek zêr bo min tîne

Evro mitalê min na îne

Digel wî bûme xayîn e

Erê Mehmûdko Alekanî

Sewo ji nislê Şeytanî

Pa min ve hay sêsed xulamê biyanî

Her ro nedime karik (parîk) nan e

Heke digel me xayîm (n) bin,

dê nanê min bit xerîmê ruh’û can e

Dê bînin bînin bînin

Topê mezin bigihînin

Mehmûdkê têbe (têve) biheşînin

Dîwarê kelê bileqînin

Me înandin, me înandin

Topê mezin me gihandin

Mehmûdko têve heşandin

Dîwarê kelê lesiqandin

Go: De here Mehmûdkê Alekan e

Hey sewo ji nislê Şeytan e

Tu divê hevalî bo min key

Ê  te kirî ji bo Temirxan e

Çi sehar e zaryo, tav e

Kafira şereg (k) berdave

Ser birî sulîn û av e

Çi sehar e, zaryo hûne

Feqiya des (t) kir misîn e

Jêrî ji xanê peng da ji xwîn e

Xano ser sulîna zivirî

Agir dilî veçît gurî

Ya Rebbî min heyf e li mindalê di kurî

Wek jê birin sulîn û av e

Xan ronik nawestin ji çav e

Ya Rebbî min heyf mindalê di sav e

Xano girtî dîwan e

Rûh’ şirîn e afa (e’fwa) giran e

Heçî malê xwe divêt bila biçît min destûr dane

Heçî mal û eyal divête

Bila qed digel min ne ête

Da ji Xwedê nebim fehête

Van go herê Xano, Xanê mîr e

Feqe hilgir (t) kêşk û tîr e

Em serê xwed (xwe) ken (biken) sergorî Xanê mîr e

Herê dayê, herê dayê

Li min bike tegbîr û rayê

Umrê mi birrî ji dinyayê

Kes di xanê me êdî nayê

Kurê min ji Xwedê fehêtin

Manega cihor avêtin

Destê şîra (şûra) kejiya têtin

Go : Bilezîn, bilezînin

Darêd xezîna bişkînin

Zêr û zîvê min beh’elînin

Şîrê (şûrê) li afatê hilînin

Paşî me dê bo kê mînin

Dê cuwabê bînin oliyê

Zava rakin ji pişt periyê

Ku kur bab mayî li hîviyê

Evdal Beg rabû, rabû

Rextê kudarî (kurdî ! guzarî ?) pêça bû

Destek lawa il (li) dû meşa bû

Bi xulmatê babê westa bû

Beranberê babê xwe bû

Mertebek il (li) babê zêde bû

Evdal Beg dibête Zînê

Lê kurtîkê, desd (dest) bazînê

Tu subeyî şahda minê

Çend law di îna kuştinê

Dê bînin lawê şeref e

Tu li meydanê naxuyî gef e

Bo xwe hilgire şîrê (şûrê), bi dû dev e

Bînin lawê Beranî

Fêrisê vê zemanî

Bo xwe hilgire şîrê (şûrê) Şam Xoresanî

Bînin lawê Dêrşewî

Tu li meydanê ji xwe bi hîvî

Bo xwe hilgire şîrê (şûrê) dez (dest) bi zîvî

Bînin kurê Milayî

Nav çekêt Xanê geryayî

Bo xwe hilgir vî asayî

Bînin lawê Bilbas e

Tu li meydanê mêrek xas e

Bo xwe hilgire vî tas e (das e)

Herê lawêd Betkarî

Bîjiyû mesken zinarî

Bo xwe werê (werîn) çekêt Bişarî

Xeberêd mêra êk e

Eşîrek bistînim, des (dest) min bişkête

Di gel we bûme fihête

Xano mi ji te divête

Du şîra (şûra) bike êk e

Çêke mertalek pilayî

Tasekî mifreq lêdayî

Xemê min ordiyê şayî

Xan rabû zû beziye

Xan çû bû nig cexisiye

Cexisiyo, mi ji te divête

Du şîra (şûra) bike êk e

Çêke mertalek pilayî

Tasekî mifreq lêdayî

Pê bigehim xîvetê şahî

Cexisya rabû zû beziye

Çêkir mertalek pilayî

Tasekî mifreq lêdayî

Destê Xanê Kurdan dayî

Xan zivirî menzilê xwe

God (got) kuro, bistîn şîrê xwe

Pê xelas bike serê xwe

Kuro şîrî tistînit (distînit)

Navê Xwedê vetînit (ve dihînit)

Carekî radihejînit

Destê şîrî difirînit

Orede babê van cexisya

Şûlê vam (van) bi h’îletî ye

Riyê di babê we rîtiye

Vacê şîrî bo çiye

Dê havêjin gorbabê Cexsiye

Cexsiye rabû zû beziye

Şîrî ji destê Xano hilgirî

Du bizmare serê bizmara kepû perçûm kirî

Destê Xanê mukran kirî

Go de here li meydanê çi hecate li me negirî

Xan zivirî menzilê xwe

Go kuro bistîn şîrê xwe

Pê xelaz bike serê xwe

Kuro şîrî tistînit (distînit)

Navê Xwedê radihejînit

Eşq û dila dihibînit

Go: Rabin, rabin, da biçînê

Misriya tehr bikin ji xwînê

Mirin çêtir e ji vê jînê

Rabûn wexte û mecal e

Şûr bikin bendê di mertal e

Me ji Xwedê fersent(d) û tal e

Rabin, me wexte wext e

Şûr bikin bendê di wa rext e

Me ji Xwedê fersent û bext e

Evdal Beg ji kelê bi xwar ketiye

Çû ser kanîkek taziye

Avê ji kanî vexwariye

Palê xwe li berî daniye

Dîrbîne (dûrbîne) li çavê xwe kiriye

Alêt (alayêd) kafira bijmartiye

Çil hezar e, ê kêm niye

Babo alêt kafira bijmêre

Êk kêm nîne çil hezar e

Heçî alayê reş e

Ew xudanê perrêd geş e

Vî li me girtî rêk û kaş e

Heçî alayê zer e

Ew xudanê di van tabira

Vî li me girtî kelyêd bira

Heçî alayê sor e

Ew xudanê hukmê zor e

Vî li me girtî dormedor e

Heçî alayê sipî ye

Ew xudanê di van misrî ye

Vî li me girtî ser kehnî ye

Heçî alayê bi reng e

Vî li me girtî, kirye ceng e

Heçî alayê şîn e

Ew pîsekî ji van Behdîn e

Ew bi zorê înandîne

Min qet minnetek jê nîne

Babo bes kêşe (bikêşe) vê domê

Da bi şîr haajone vê komê

Babo be kêşe (bikêşe) vê zelîliyê

Da bi şîr bajoyne zêviyê

Harek naêt ji Kurmanciyê

De rabin, rabin, da bi kar kin

Espê Xano bi tîmar kin

Ligavê zêrî bi ser kin                 [ligav:Zirx]

Xwe li ser bexvê xwe îxtiyar kin           [Bexv: Neseq]

Bi serî bikem lixême (licême)

Hespê Xano bi xizêm e

Ji hazira êkî kêm e

Ez xwarzayê Xanano

Nav qeyd û zincîra dano

Ma ez kêmî we hemûyanim?

Tu xwarzayê van fila.

Bizdîne qeyd û zincîr e

Zû were di hewarê Xanê mîr e

Teter Beg xwe rahejande

Qeyd û zincîra bizdande

Xwe di sîwandê ra firande

Rabûn helle û hewar e

Dê biqutin dohl û niqare

Temam bûne hezar e

Xanê lebzêrîn serdar e

Xanim, Xanê mîra

Serê min sindanê tîra

Çê bû Xanê zêrîndest e

Kember li xîretê best e

De’wek  dikem û bi rast e

Hatin derecê kolayî

Go em diçîne peyayî

Me hîvya serê xwe nayî

Hatin derecê barîn e

Du şêra lêk (li êk) nirîne

Yek qer e, yek kanûn e

Xanim, Xanê lebzêrînim

Melevanê behrê şînim

Ez eybekê vê dibînim

Ez Xan Evdalê Botanim

Ez gomanê te behranim

Ez eybê te vê dizanim

Sube li ordiyê bela bin

Digel spê (sibê) de li dengê me rabin

Hatin derecê jêrî

Xan vê dine’rêt weku şêrî

Xelîfe tancê hinêrî(t)

Xelîfe yê bi fêl e

Hey pîrê sew (seg) û li dû dêl e

Te gûyê seyî li simbêl e

Ez tancê te qebûl nakim

Dû xatirê Xwedê û resûl e

Ez tancê qebûl nakem

Heşsit (heştsed) ne’let li babê te dikem

Kirmanciyê bênav nakem

Xano piro (kuro) pisyar bê e’yb in

Işev ûn (hûn) mêvanêt kê bin

Em cindikê Dimdimî ne

Em di avdarê şîrê xwîne

Me ji ber şahî şerm kirîne

Em mêvanê Xelîfê ne

Em cindiyê Dimdimê reqas in

Xudanê şîrê elmas in

Xano mêvan pir bê hesêb in

Işev hûn dê mêvand kê bin

Ser sera hatî û çavan e

Diken cihek  (ji) van cîkan e

Dê pal bide balifan e

Xano bi çek verûniştî

Xelêle balife dane rex dor û piştî

Dê feqet Xano bikuştî

Xan sûnxwarî bi Enwer e  [Bi pêxember e]

Çeka dananim xware

Heta bi dîwanê hêvar e

Xano di xîvetê fikirî

Şîrî di kilamê vekirî

Xwe di kevlanê qed nagirî

Xaza biwestê kafirî

Xan navê Xwedê înande

Şîrî ji kevlanê kişande

Carekî rahijande

Serê Xelîfe û mam û biraza firande

Ordiyê bê gaze gaze

Piling bar bûne beraz e

Kuştî Xelîfe û mam û biraze

Evdal Beg babo rabe

Xudanê ziryê bi kullab e

Me we dikuştin bê hesab e

Evdal Beg şêrê helbestî

Şîr bi kevlan ve hate destî

Xan dibête kurê xwe

Dê dahingêve perrê xwe

Micid bike şerê xwe

Helal bike qetlê xwe

Me şer çûbû va nihêla

Teter Beg li dûv rehêla

Zîn xalî kirin ji kihêla

Xano ney ciwan e û ney pîr e

Vî dikuştin duwazde wezîr e

Ecemî dabû şîr e

Cindiye hûn dibînin

Tangê hespê xwe bişdînin

Xûnê Evdal Beg bistînin

Cindiye hûn difikirin

Çekê xezayê hilgirin

Qut bikin evne kafirin

Xanê herê Xan e

Bes bikêş xîrê û xîzan e

Bige (bigihe) şahî û Esmerxan e

Dê bilezin, bilezînin

Barûtê li erdê bireşînin

Esker têkda biqelînin

Batîne (Batinî) dê me birrînin. [Batinî: Şîîe’ dê me ji ortê hilînin]

Ji stranên “Tor Abdîn”

Tîpguhastin: Cankurd

Civandin, derxistin û wergerandin bo Almanî:

EUGEN PRYM û ALBERT SOCIN

St.‑Pétersbourg, 1887

“Ezdîn Şêr li ba Sosin û Prym ‑1887 bi du şêweyan hatiye nivîsandin, carekê ji devzarê dengbêj Cano û carekêji devzarê dengbêj Pînehasê ku cihoyekî (yehûdiyekî) Zaxokê bû, hatiye girtin.”

Ezdîn ŞêrI

ji devzara Cano:

Ew Dêrgulê, xweş Dêrgulê,

Mala Ezdîn Şêr û mala Meşûr beg (1) birin Mûsilê,

Dilê min (2) dadiye,

Sileyman axa Qereçolî, (3)

Ji bajara Bexdayê me’zûl kirin, hatiye,

Şevekê li mala Ezdîn Şêr mayî ye (4),

Ezdîn Şêr gotiye,

Go tu ji çira hatiye?

Go paşa mi mee’zûl kiriye,

Şewr û qewlê xwe daniye,

Rabûn piya,

Go bejna mîrê mi ji bejna roye (5),

Suwar dibûn (6) ser hespê şev û ro tajoye (7),

Berê xwe dan Zaxo ye,

Go ew Zaxoyê bi rût kevota,

Beyraq bûne cot bi cota,

Berê xwe dan Cizîrê Bota,

Axa çûne, wezîro ! çûne,

Li odakê (8) Brahîmê Miho peya dibûne,

Ezdîn (9) Şêr go Brahîmê Miho:

Axlerê Cizîrê ji mi ra bicivîne,

Brahîmê Miho radibiye (10),

Axlerê Cizîrê civandiye,

Li dîwanê Ezdîn Şêr kom kiriye,

Gotin go mîrê min h’alê hevalê te çiye ?,

Go odakê Brahîmê Miho li ser bêndera,

E’skerkî giran bicivînin ji mi ra (11),

Ezê herim Bexdayê ber gawira ser seferê,

Weke ulo (12) got Ezdîn Şêr,

Brahîmê Miho lê vegerand go em we nakin,

Emê seferê betal kin,

Lê emê romiyê kimsohr (komsor: qizilbaş) ji vir (13)rakin,

Go mîro ! em dibînin, dibînin,

Emê romiyê kimsohr ji vir hilînin,

Emê hukmê xwe ê Bota ti şûnê (14) wa dînin (15),

Mîrê min go rabin piya,

Dem herin (16) serayê,

Em (17) serjê bikin midûr û pevlî (18) romiya,

Erê weke mîrê min we gotiye,

Didu ji meclîsê qebûl nekiriye,

Ezdîn Şêr go çima, çima ? (19),

Gotin, go mîro! qesra Brahîmê Miho li ser bênderê,

Te karê xwe kir, tu herê seferê,

Emê (20) newêrin şerê romiya bikin,

wê lawê me bixin e’kerê,

Ezdîn Şêr radibiye,

Herdu li meclîsê kuştiye,

Kire çolbê sera yê romiye,

Midûr reviye,

Sê romî li serayê kuştiye,

Kaxezek nivîsiye,

Di nav welat bela kiriye,

E’skerik qewî civandiye,

Da şewr û qewlê xwe daniye,

E’sker bi nîvî kiriye,

Ezdîn Şêr û Sleyman axa pi çema (21) Têlanê çuye,

Meşûr begê bialiyê Mîdyadê hatiye,

Mîro li wê rexê, li wê rexê,

Meşûr beg berê xwe da Hezexê,

Axa dibêjê (22),

Meşûr beg berê xwe da Medêhê,

Mîro tu dibînê,

Peya dibû li Basbirînê,

Mîrê  me radibû, suwar bû li qemerê,

Peya dibû li Dêr E’merê,

Mîro de rabe ba tê, ba tê,

Meşûr beg berê xwe da Mîdyadê,

Weke mîrê min hatiye,

Mîdyadê bi derbekê reviye,

Malê Mîdyadê talan kiriye,

Hukmê xwe li bajara Mîdyadê daniye,

Sê roja li Mîdyadê mayî ye,

Ezdîn Şêr û Sleyman axa ji çemê (23) Têlanê rabûn piye,

Berê xwe da (24) bi baskê Mîdyadê hatiye,

Pevlî ( tev li ) e’skerê hatiye,

Ew jî li Mîdyadê peya bûye,

Şewr û qewlê xwe daniye,

Meşûr beg go kekê tu dibînê,

Wee’da bê li canê min ketibê,

Ezê ji vê derê çim (biçim) deriyê Mêrdînê,

Dilê min dadiye, dilê min dadiye,

Wekê Meşûr begê wa gotiye,

Kaxezik ji wa ra hatiye,

Go werin vegerin maliye (25),

Lê hecî Sleyman axa û Qewqalî Dêrûnê zeft kiriye,

Ezdîn Şêr (û) Meşûr beg vegeriyan,

Ezdîn Şêr û Meşûr beg rabûn piyan,

Bi (26) baskê mal da çûyan,

Pevlî e’skerê pi (bi) ser Dêrûnê meEQ \O(s,,)iyan,

Ezdîn Şêr û Meşûr begê rabûn piya,

E’sker gellik ji Bohtiya civandiye,

Ezdîn Şêr û Meşûr beg dikin şerê romiya,

Hecî Sleyman axa rabû piya,

Ew û Qewqalî rabûn piya,

Xeberê xwe pev gotiye,

E’skerê Bohta telifandiye,

Qewqalî bextê xwe ji Ezdîn Şêr dayiye,

Hetta Ezdîn Şêr û Meşûr beg hatiye,

Erê Hecî Sleyman axa bextê xwe xe ra kiriye,

Ezdîn Şêr û Meşûr beg girtiye,

Biaxa Stambûlê şandiye,

E’skerê romiya ket pişt e’skerê Bohtiya,

Were cakê bê Xwediya,

Tu nikarê bimeşê ji laşê kuştiya,

E’skerê Bohtiya batmîş bûye,

Zerîfê jinê Balyozê Mûsilê dostê wî ye dagiriye…

——————————————————

Têbînî (I):

(1) Mezûr begê.

(2) dilêm.

(3) Qereçoliya.

(4) maye.

(5) Bejna Ezdîn Şêr bejna rokê.

(6) dibûne.

(7) dajon.

(8) odaka.

(9) Erê Ezdîn.

(10) dibê.

(11) ji mira.

(12) wilo.

(13) ji vê.

(14) di şûnê.

(15) dayînin.

(16) de emê herne.

(17) emê.

(18) pev li.

(19) çiye, çiye.

(20) em.

(21) bialiyê Têlanê.

(22) dibêhe.

(23) Ji Têlanê.

(24) bi baskê Mîdyadê.

(25) mala.

(26) ew bi baskê.

Ezdîn Şêr – II

Ji devzara Pînehasê ciho:

Ew E’hmed tegbîr (tekbîr) kiriye,

Axa yê Sor vê kuştiye,

Li Şernaxê vê asê biye,

Bi gel romiya xayîn biye,

Mala Sadiq vêra biye,

E’skerê xwe înadiye,

Li ber Şernaxê vê daniye,

Ew E’hmê lê derketiye,

Mala sadiq şikandiye,

Heta Cizîrê reviye,

Zexîre ji wî standiye,

Mala Sadiq vêra biye,

Kaxezek pê nivîsiye,

Bo Misalmê Zaxoyê şandiye,

E’skerik ji wî xwestiye,

Misalm Zaxoyê rabiye,

Şemdîn axa virêkiriye,

E’skerê xwe wî biriye,

Li ber Şernaxê wî daniye,

Şer gel E’hmê wî kiriye,

E’hmê li Şernaxê asê biye,

Ew xweş mêre E’hmed axa,

Go aferîn bi Şemdîn axa,

Şemdîn axa vêra biye,

Kaxezek bê nivîsiye,

Bo Osman paşa şandiye,

Osman paşa wê xwendiye,

Osman paşa ji Mêrdînê ve hatiye,

Îna E’skerê romiye,

Du topa di gel xweaniye,

Ber Şernaxê ve daniye,

Şer gel Şernaxê kiriye,

Şernaxê xirab kiriye,

Ew E’hmê ji wêrê reviye,

Çû ketî gel yê Goyî ye,

Osman paşa vê rabûye,

E’skerê xwe wê boriye,

Li Dosta Alto ordî bûye,

Şer kirî li gel yê Goyî ye,

Gel yê Goya asê bûye,

Kaxezek bê nivîsiye,

Bo Misalmê Zaxoyê şandiye,

E’skerek ji wî xwestiye,

Misalmê Zaxoyê çûye,

E’skerê xwe bo biriye,

Ew jî dê çît ( dê biçît) ser Goyî ye,

li Şirnaşê asê biye,

Misalm kaxeza wî nivîsiye,

Bo Şemdîn axa şandiye,

E’skerik ji wî xwestiye,

Şemdîn axa vê rabûye,

E’skerê xwe kom kiriye,

Gel E’skerê lê fekiye,

Yaqûbaxa di gel çûye,

Li Şirnaşê vê peya bûye,

Li ser konaxa (qonaxa) ordî bûye,

Sir hatî e’skerê Goyî Sindiye,

Yaqûb axa vir reviye,

E’sker bi dû wan ketiye,

Misalmê Zaxoyê li Gevşê kuştiye,

Şemdîn axa ziviriye,

Hatî bi subehî zûye,

Li Zaxoyê peya bûye,

Mizgîna Misalmî bi Zaxo bo wî hatiye,

Kurtakik mizgîn dayiye,

Şemdîn axa suwar buye,

Buqça ya bi gel xwe biriye,

Ew ber suwara ve ketiye,

Ji pêş Misalmî Şernaxê aniye,

Şêx Elî wî veşartiye,

Go nama bi Husên biga,

Şemdîn axa vê rabûye,

Kaxezek wî nivîsiye,

Bo Osman paşa şandiye,

Osman paşa wê xwendiye,

Kaxez bedil kiriye,

Bo Şemdîn axa şandiye,

Zaxoyê teslîm kiriye,

şer kirî li gelyê Goyî ye,

Topxana wî kişandiye,

Ew E’hmê ji wêrê reviye,

Çû leg (nik) mîrê Berwariye,

Goya mutîi’ ( serçemandî) kiriye,

Diravê xwe qebûl kiriye,

Rehîn wî girtin ji goyî ye,

Ji Sitar Goya ziviriye,

Libê Sîpanê ordî biye,

Cewab şandî bo Zaxo ye,

Kar û barê wî kiriye,

Zexîre bo kom kiriye,

Osman paşa vê hatiye,

Îna e’skerê romiye,

Zaxoyê ordî girtiye,

E’skerê xwe dakirî Xanê çûye,

Go namînit Osman paşa,

Vê digirhit şer û gengaşa,

Li Goy şere, temaşa,

Ezdîn Şêr tegbîr (tekbîr) kiriye,

Ji Mûsilê derketiye,

Ew bo seferê hatiye,

Li nav Dîna peya bûye,

Şevekê li wêrê mayiye,

Ew rabû subehî zû ye,

Ji Xabûrê verêkiriye,

Li Cizîrê vê peya bûye,

Maqûlê di Bohta dîtiye,

Tegbîra xwe pê kiriye,

E’sker bi xwe kom kiriye,

Gazî ehlê şorê kiriye,

Alîg bi xwe jê xwestiye,

Ehlê şorê mana bûye,

Go xweş mîr e, Ezdîn Şêr e,

Vê digirhit karkaş û gêre,

Ezdîn Şêr tegbîr  (tekbîr) kiriye,

Ew rabû subehî zûye,

E’skerê xwe vê boriye,

Burca Belek vê standiye,

Gazî ehlê şorê kiriye,,

Çar mêra vê jê kuştiye,

Mala Sadiq talan kiriye,

Bîst sebedê zêra ji mala Sadiq biriye,

Ezdîn Şêr dibêd (dibêt) ez we nakim,

Tancê romê qebûl nakim,

Ez dê Romiya xelaz kim,

Ezdîn Şêr tegbîr kiriye,

Ji Cizîrê derketiye,

E’skerê Bohta aniye,

Qereçoxlî di gel hatiye,

Pênsed suwarê romiye,

Qesda Zaxoyê kiriye,

Ber Hizilî peya bûya,

Tegbîra xwe vê kiriye,

Qereçoxlî vê gotiye,

Go ya mîro xema min rexê Kestaye,

Ezdîn Şêr vê suwar bûye,

Li Xaburî ve derbaz bûye,

Bi ser Bêdarê dagirtiye,

Ji Bêdarê wêrê bûye,

hatî subehê zû ye,

Ber Zaxoyê ordî bûye,

Şer gel Zaxoyê kiriye,

Şemdîn axa suwar bûye,

Digerhit qolanê co ye (cihoye),

Xeber vî gote romiye,

Romiya suwar bûye,

Şemdîn axa derbaz bî li Borê Kestaye ,

Qereçoxlî vê dîtiye,

Bêraq ser nişîv kiriye,

Ew di gel Bohta xayîm (xayîn) bûye,

Şemdîn axa ziviriye,

Li Borê qesrê derbaz bûye,

Bi dûv ket e’skerê romiye,

Osman paşa vê fikiriye,

Vî topek suwar kiriye,

Nav qebrê Kirmanca li dev Ezdîn Şêr dayiye,

Kêlik yê pi (bi) topê firiye,

Ezdîn Şêr ji ber reviye,

Berê xwe dabî geliye,

Şemdîn axa bi xwar çûyî ye,

Bi dûv ket E’skerê romiye,

Li Furakê (Furatê!) vê derbaz bûye,

Qereçoxlî jêl ( jêr!) hatiye,

Wan qîrek li Bohta kiriye,

Wan Bohta belav kiriye,

Wê gehîştî lê li pêş qebrê coye (ciho ye),

Sed mêra ji Bohta kuştiye,

Sêsed mêra jê girtiye,

Wan hemî yexsîr kiriye,

Bo Osman paşa aniye,

Ezdîn Şêrî vê reviye,

Şemdîn axa bi dûv ketiye,

Heta cem Kurkê coyî (yehûdî) ye,

Şemdîn axa ziviriye,

Li ber qesrê wê peya bûye,

Destê Osman paşa pê hatiye,

Go amfrîn (aferîn) Şemdîn axa,

Nemînid Osman paşa,

Wê digirhid şer û gengaşa,

Zaxo yê şera û temaşa,

Qereçoxlî bi xar çûye,

Vî suwarêd xwe biriye,

Li Cizîrê derketiye,

Pêşabûrê (Fişxapûr) derbaz bûye,

Ezdîn Şêrî vê reviye,

E’skerê xwe vê biriye,

Li Cizîrê hisar (damedor) girtiye,

Romî Cizîrê derketiye,

Osman paşa vê rabûye,

Şemdîn axa verêkiriye,

Di gel çû e’skerê romiye,

Li Hîzilî vê derbaz bûye,

Li Wasedê ordî girtiye,

Ezdîn Şêrî vê rabûye,

Kaxeza bi direw nivîsiye,

Bê bextî Şemdîn axa kiriye,

Osman axa di gel Şemdînaxa xayîm (xayîn) bûye,

Osman paşa vê rabûye,

Kaxezek vê nivîsiye,

Bo Şemdîn axa şandiye,

Ji Wahsidê înadiye,

Şemdîn axa vê girtiye,

Di gel Farisê bira yê wî ye,

Gel Cume’ yê Cezîrî ye,

Gel E’marê Cume’î ye,

Di gel Hasînê Hevêriye,

Gel Yaqûb axayê Sindiye,

Gel Slêman axa Tirkî çûye,

Vî qeyd û zincîr kiriye,

Kaxezek vî nivîsiye,

Bo H’elîm paşa şandiye,

E’skerek ji wî xwastiye,

H’elîm paşa wê xwendiye,

E’sker boyî verêkiriye,

Du hezar nîzamaniye,

Du topa di gel xweaniye,

Ne (neh) filleh ordî bûye,

Zexîre bo kom kiriye,

Osman paşa vê rabûye,

Ew rabû subehî zû ye,

Ji Zaxoyê suwar bûye,

Berî e’skerê Romî ye,

Vê birin dewarê topraxê co ye (ciho ye)

Zexîre lê bar kiriye,

Li Pêşabûrê (Fişxabûrê) ordî bûye,

Kelik Pêşabûrê bestiye,

E’skerê li kelka derbas bûye,

Çemê Xanîkê ordî bûye,

Go namirêd Osman paşa,

Vê digirhit şer û gengaşa,

Li Zaxoyê bi şer û temaşa,

Kenaa’n paşa vê Sêrtê hatiye,

E’skerek boş înadiye,

Qesta Cizîrê kiriye,

Ezdîn Şêr lê derketiye,

Pêşiya wî vê girtiye,

Kena’n paşa şikandiye,

Ava Teloyê derbas kiriye,

Ezdîn Şêrî vê çûyî ye,

E’skerê Bohta biriye,

Bi ser Sêrtê da girtiye,

Vî Sêrtê bo xwe standiye,

Misalmê xwe lê daniye,

Hecî Hamid axa ê Sêrtî vê kuştiye,

Ew ji Sêrtê derketiye,

E’skerê xwe vî biriye,

Ser Şêrwanê dagîrtiye,

Şêrwanê mitûh (serçemandî) kiriye,

Ji Şêrwanê vê çûyî ye,

Bi ser Zewqê da vê girtiye,

Wî Zewqê xirab kiriye,

Ezdîn Şêrî vê çûyî ye,

E’skerê xwe vê biriye,

Bi ser Ridwanê dagîrtiye,

Ridwanê xirab kiriye,

Ji Ridwanê vê çûye,

E’skerê xwe vê biriye,

Bi ser Têlanê dagîrtiye,

Romiya xelas kiriye,

Ji Têlanê derketiye,

Nehêlê qut kiriye,

Ji Nehêlê vê çûye,

E’skerê xwe vê biriye,

Bi ser Midyadê dagîrtiye,

Midyadê xirab kiriye,

Ji Midyadê derketiye,

E’skerê xwe înadiye,

Cizîrê hisar girtiye,

Şerî dikit gel romiye,

Osman paşa vê rabûye,

E’skerê xwe vê biriye,

Heft hezara temam bûye,

Şer gel Cizîrê kiriye,

Vî topek suwar kiriye,

Melayek ser banê mizgeftê, pi ( bi ) topê kuştiye,

Érîş li Şurhê kêşayî ye,

Ezdîn Şêr pênc mêr kuştin ji Romî ye,

E’skerê vî ziviriye,

Li ser ordiyê peya bûye,

Go em dê Cizîrê steynîne,

Cizîrê dê talan kîne,

Osman paşa vê nekiriye,

Emir di bo ( ji bo ) min nehatiye,

Cizîrê talan nekîne,

Ezdîn Şêr tegbîr kiriye,

Ew rabû subehî zû ye,

Kaxezek vî nivîsiye,

Bo Osman paşa şandiye,

Osman paşa bertîl kiriye,

Ji ber Cizîrê bar kiriye,

Birî E’skerê Romî ye,

Li Celagayê ordî bûye,

Kêfa Ezdîn Şêr pê hatiye,

Ezdîn Şêr tegbîr kiriye,

E’skerê Bohta şandiye,

Mensûr beg vê barketiye,

Qesda Zaxoyê kiriye,

Zaxoyî ji ber reviye,

Mensûr begê vê hatiye,

E’skerek boş înadiye,

Li ber Zaxoyê ordî bûye,

Şer gel Zaxoyê kiriye,

Derh’al Zaxoyê standiye,

Bakîr beg li qesrê asê bûye

Derbo êk (yek) ji Bohta kuştiye,

Ew  xweş mêre, Bakîr bege,

Ew çi muslimig (muslimek) bi xezebe,

Çê bû Mhemedê Elî Gozila,

Ewê rûniştî li ber çapira,

Vî ewil kuştî bêraqdira,

Mih’emed bêm Dostikî ye,

Li qesrê Zaxoyê asê buye,

Derbo êk (yek) ji Bohta kuştiye,

Çi xweş mêre Mih’emed e,

Ew çi mêreke pi (bi) heybete,

Ji hemiya vî nav di xwe de,

Ti (çi) navê vî derketiye,

Hat e’skerê Zêbarî ye,

Şêlka gel Bohta kiriye,

Hawar li Bohta derketiye,

Mensûr beg vê suwar bûye,

Dengê li E’skerê xwe kiriye,

Li Celalî vê derbaz bûye,

Çû bi şerê Zêbarî ye,

Şer kirî digel Zêbarî ye,

Sê cara ji ber wan şikestiye,

Ew Eh’mê ji wê ve hatiye,

Bi destê şîrîajotiye,

Ajot koma Zêbarî ye,

Vî şikandin Zêbarî ye,

Heftîh mêra jê girtiye,

Sîh mêr jê birîndar kiriye,

Neh mêr wî jê kuştiye,

heta Pira Mazin ( mezin) li dî wan çûyî ye,

Ji Pira Mazin ziviriye,

Li Zaxoyê ordî bûye,

Şer gel qesrê wî kiriye,

Bakîr beg li qesrê asê bûye,

Derbo êk  ji Bohta kuştiye,

Çi xweş mêre Bakîr bege,

Ew çi Misalmê bi xezebe,

Mensûr begê gazî Bakîr begê kiriye,

Raybextî jê xwastiye,

Şerê xwe betal kiriye,

Zaxoyê talan kiriye,

Sotî bî (şewitand bû)  taxa Ciho ye,

Go namînît Mensûr bege,

Ew çi h’akime bi xezebe,

Zaxoyê pakîş (paqij) kiriye,

Deng li e’skerê xwe kiriye,

Ji Zaxoyê derketiye,

E’skerê xwe wî biriye,

Heta Meh’mediyê vî çûyî ye,

Bakîr begê ji qesrê derketiye,

Qesda Mûsilê kiriye,

Li Bêzîhê peya bûye,

Şevekê li wêrê mayî ye,

Ew rabûyî subehî zû ye,

Ji Bêzîhê vê çûyî ye,

Li Baviya peya bûye,

Wê cemai’ (civiya) bûn Zaxoyî ye,

Tegbîra xwe vî kiriye,

Kaxezek vî nivîsiye,

Bo Şêx Tahayî vî şandiye,

Şêx Tahayî vî xwendiye,

Ew derh’al vî suwar bûye,

Li Zaxoyê peya bûye,

Misalmî vê rûniştiye,

Adil begê vê zaniye,

Adil beg vê suwar bûye,

E’skerê xwe kom kiriye,

Şemdîn axa, Şêx Taha (ji) Zaxoyê derketîne,

Rev ketî li Zaxoyî ye,

Zaxoyî ji ber reviye,

Adil begê vê hatiye,

E’skerê xwe înadiye,

Li Zaxoyê ordî bûye,

Çi xweş mîre, Adil beg e,

Ew çi h’akim e bi xezebe,

H’ukmed (hukmet) Zaxoyê kiriye,

Diraw (dirav: pare û ceza) standî ji Sindî ye,

Diraw standî ji Golî ye,

Diraw standî ji Lêfûkî ye,

Zexîre standî ji Slêvana ye,

Go (got) çi mîre, Adil beg e,

Ew çi h’akim e bi xezebe,

Matoş axa ji Mûsilê derketiye,

Dused suwar înadiye,

Li Sêmêlê ordî bûye,

Dubanê xerab kiriye,

Go nemînid Matoş axa,

Gehya (Kehya) beg ji Mûsilê derketiye,

Şemdîn axa digel hatiye,

Mîrê Şêxa digel hatiye,

Li Dehokê peya bûye,

Kaxeza nivîsiye,

Bo e’şîreta şandiye,

E’şîre kom kiriye,

E’sker li wan xeyidiye,

Ew ji Dehokê suwar bûye,

Li Sêmêlê ordî bûye,

Zexîre kom kiriye,

Şemdîn axa tegbîr kiriye,

Pênsed suwar vî biriye,

Nekûşî ziviriye,

Sê gundê Zêbarya talan kiriye,

Go amferîn (aferîn) Şemdîn axa,

Adil begê vê zaniye,

E’skerê xwe hinartiye,

Bi şev ser Kolê dagîrtiye,

Van Kolê talan kiriye,

Hawar li Xarbanûrê daketiye,

Osman axa vê hatiye,

Hawara Kolê hatiye,

Ew Bohta jê derketiye,

Qesda Zaxoyê kiriye,

Amferîn (aferîn) Osman axa,

Tahîr beg ji Bexdayê derketiye,

Ah’met paşa ji Bexdayê derketiye,

E’skerek boş înadiye,

Li ber Mûsilê ordî bûye,

Şevekê li Mûsilê mayî ye,

Ew rabûyî subehî zû ye,

Hef (heft) topa digel xwe biriye,

Li rêya Baryê çûyî ye,

Li Çalagayê ordî bûye,

Adil begê vê zaniye,

Kaxezek vî nivîsiye,

Bo Alî begê vî şandiye,

Alî begê vê zaniye,

E’skerê xwe kom kiriye,

Li Hîzilî vê derbaz bûye,

Li Zaxoyê peya bûye,

Govend li Zaxoyê girtiye,

Heta nîvşevê mayî ye,

Ji nîvşev pê ve vê reviye,

Adil beg digel xwe biriye,

Ji Zaxoyê xilas bûye,

Li Hîzilî vê derbaz bûye,

Heta Şaxê vê çûyî ye,

Go çi mîr e, Alî beg e,

Ew çi h’akim e bi xezebe,

Vê di rabûne Zaxoyî ye,

Tegbîra xwe vê kiriye,

Kaxezek nivîsiye,

Bo Şemdîn axa suwar bûye,

Mîrê Şêxa înadiye,

Li Zaxoyê ordî bûye,

Şemdîn axa vê rabûye,

Vî kaxezek nivîsiye,

Bo Kehya begê vî şandiye,

Kehya begê vê xwendiye,

Ordî Sêmêlê rakiriye,

Qesta Zaxoyê kiriye,

Abdilrehman digel hatiye,

Di gel e’skerê Artoşî ye,

E’mer axa digel hatiye,

Digel E’skerê Dostkî ye,

Bakîr axa digel hatiye,

Di gel e’skerê Argoşî ye,

Li Zaxoyê vî ordî bûye,

Topa mezin vî biriye,

Vî li Nûkşê ziviriye,

Vî li Zaxoyê de înadiye,

Li Zaxoyê ordî girtiye,

E’sker li Zaxoyê kom bûye,

Ezdîn Şêr tegbîr (tekbîr) kiriye,

Ji Cizîrê derketiye,

E’skerê xwe vî biriye,

E’skerê  xwe hejmartiye,

Heşde hezar temam bûye,

Ew jig  (jî) diçît ser Romiye,

Vî li Dêrûnê ordî bûye,

Tehar begê vê zaniye,

Kaxezek vî nivîsiye,

Bo Ezdîn Şêrî vî şandiye,

Rayî û bextavêtiye,

Ezdîn Şêr kaxez xwendiye,

Kaxez qebûl nekiriye,

Ewî kaxez dirrandiye,

Tehar begê vê zaniye,

Ji ser ordiyê guhûstiye,

Ordî bi xalî kiriye,

Topxane pi (bi) kar kiriye,

Nîzama reş pi kar kiriye,

Suwarêd xwe belav kiriye,

Sê kamûna (kanûn:top) li ber daniye,

Ezdîn Şêrî vê rabûye,

Vî şêrî xwe rûs kiriye,

Dûv e’skerê xwe ketiye,

Pi (bi) ser ordiyê dagîrtiye,

Van ordî batmîş kiriye,

Tehar begê vê rabûye,

Topxane veresandiye,

Van Bohta belav kiriye,

E’skerê Bohta vê şikestiye,

Ezdîn şêrî vê reviye,

Nîzama reş bi dûr ketiye,

Heta Cizîrê vê çûyî ye,

Şeş hezar jê temam kiriye,

Cizîrê ji wî standiye,

Ezdîn Şêrî vê reviye,

Pêra Cizîrê derbaz bûye,

Li Banexanê ordî bûye,

Dused mêr digel mayî ye,

Tahir begê vê hatiye,

Cizîrê zept kiriye,

Tahir begê vê rabûye,

Kaxezek nivîsiye,

Bo Kehya begê şandiye;

Ezdîn Şêr mi (min) şikandiye,

Şeş hezar jê temam kiriye,

Şahyane li Zaxoyê girtiye,

Gotamferîn (aferîn) Tahîr bege,

Kehya begê vê rabûye,

Deng li e’skerê xwe kiriye,

Ji Zaxoyê verê bûye,

Hefthezarê vebiriye,

Qesta Cizîrê kiriye,

Nêrvanê ordî bûye,

Navroyê xerab kiriye,

Go xweş mîr e, Kehya beg e,

Şivakê (şifaqê) li vêrê mayî ye,

Ew rabûyî subehî zû ye,

Ji Nêrvanê verê bûye,

Li Banexanê ordî bûye,

Ezdîn Şêrî ji ber reviye,

Ketî qerika geliye,

Li qerikê da asê bûye,

Kehya begê vê rabûye,

Vî kaxezek nivîsiye,

Bo Ezdîn Şêrî şandiye,

Ray û bext vîavêtiye,

Ezdîn Şêr kaxez xwendiye,

Ji qesrikê derneketiye,

Baweriya (baweriya) wî nehatiye,

Balîlozek (sefîrek) vê hatiye,

Ezdîn Şêrî axiftiye,

Baweriya wî pê hatiye,

Ew ji Qesrikê derketiye,

Neh bar jê ra bar kiriye,

Digel balîlozî çûye,

Qesta Mûsilê vî kiriye,

Li gemiyê vê derbaz bûye,

Vê cemabûna ciho ye,

Kaxezek nivîsiye,

Erzîh’alek avêtiye,

Li ber paşayê avêtiye,

Paşa yê kaxez xwendiye,

Vî gazî kiriye ciho ye,

Malê wan defter kiriye,

Hefsed hezar temam bûye,

Li kaxezê da nivîsiye,

Bo xûntkarî (hakim û sultan) hinartiye,

Ezdîn Şêrî vê xwastiye,

Ji Mûsilê vê biriye,

Stanbolê berza kiriye,

Hinda bî (bû) malê ciho ye,

Dilkê min î li ber vê rayê,

Kaxez ger hebûn dinyayê,

Em cuwê (ciho) Zaxoyê,

Kirne yexsîr, berdane dinyayê,

Çi xweş mîr e, Ezdîn Şêr e,

Bidin ber xencer û kêra,

Tiştek bo me nehêla,

Em kirne yexsîr, berdane deşt û dêra.

———————————————————–

Têbînî (II):

Ev  parçe ya gelek giring û hêja ye, loranî têde piraniya bûyer, mirov û ciyên serhildana Ezdîn Şêr hatine nasîn û wilo em dikarin navên cî û war, şervan û dijminan, êl û çem û qadên şer, wek çawa berî niha bi sed salî û bêhtir dihatin lêvkirinê, bo xwendevanên hêja bi cih bikin:

Navên cih û warên ku di va stranê de hatine:

‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑————————

Banexan, Baryê, Bavya, Bexda, Bêdar, Bêzîh, Burca Belek Celaga, Cizîr, Dehok, Dêrûn, Dîna, Duban, Dosta Alto, Geliyê Goyî, Gevşê, Kolê, Mehmediyê, Midyad, Mêrdîn, Mûsil, Nehêl, Nêrvan, Sêmêl, Sêrtê, Sitar Goya, Sîpan, şêxê, Şernax, Şêrwan, Têlan, Ridwan, Wasdê, Xanê, Xarbanûr, Zaxo, Zewqê.

Navên çem û robaran:

Borê Kesta, Borê Qesrê, Furak, Hîzil, Pêşabûr, Telo, Xabûrê, Xanîkê.

Navên êlan:

Argoşî, Artoşî, Berwarî, Bohta (Bota), Celalî, Dostkî, Goya, Golî, Kesta, Lêfûkî, Sindî, Slêvanî, Şêrwanî, Şêxa, Zêbarî.
Navên began, axan û şervanan:

‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑————

Ahmed axa, axayê sor, Hecî Hamîd axa, Mato şaxa, Slêman axa, Şemdîn axa, Yaqûb axa, Adil beg, Alî beg, Bakîr beg, Mensûr beg, Tehar beg, Kehya beg Şêx Elî, Şêx Taha, Ahmed paşa, Helîm paşa, Osman paşa, Abdilrehman, Derbo, Cume yê cizîrî, Emanê Cume, Hasînê hevîrî, E’hmê, Husên, Faris, Kurkê coyî, Qereçoxlî, Mehmedê Elî Gozila, Misalmê zaxoyî, Nekûşî û Ezdîn Şêr…

Rostem II

Rostem II

[Ji berhemên Albert Socin û Eugen Prym]

Cankurd (Tîpguhastin)

[Niviskarê vê parçeyê hêja di serî da gotiye, ku wî pir giranî di nivisandina metnê Rostem da dîtiye, demekê dev jê berdaye û paşê dîsa lê vegeriyaye, lew re dubarekî di hin deran û hinek çewtî, weku wî bi xwe gotiye, derketine holê.]

Go carek ji cara, rehmet li dêy babê gohdara, go wekî ji nû roja Rostem bû, mezin bû, bî (bû) xortê lav (law), çû nig babê xwe, go:“Babo, hespeg(k) bide min dez (da ez) lê suwar bim.”

Gotê:“Kurê min, de here tewîlê, hezar û du menegî wê li tewîlê da, bo xwe êkî jê bigre.”

Çû bo xwe êkî ji hemiya girt, îna derê, tazenaze ji tozê weşand, ebayê xwe avête ser piştê, destê xwe avêt ser pişta wî dê suwar bid. Wekî destî xwe avêt ser pişta wî, pişta wî şikest.

Go: “Eve çawane? Mi ji hezar û du menegî êg (êk) bijart, min destê xwe deyna ser piştê, pişta wî şikest. Vê carê ez dê bi rêzê kihêla çim (biçim), heçî destê min hilgirt dê min jig (jî) hilgirt.”

Çû li ber rêzê, sekinî, heçî destê xwe deyna ser piştê, pişta wî şikest. Pênsed êxistin erdê. Mehterçî hat pêşiya wî, go:“Yaman û dexîl ya Rostem, te Îran mie’zel kir, eve kêr te nayin, sebrê (bi sebrê) xwe ragire belkî Rebbê a’lemê hespeg(k) bidit te, da tu lê suwar bibî.”

Rostem lav e hayj (haj) dinyaê nîne. Çû mal. Sê çar roja navbênê çû(n), şevek hat mal nivist ti (di) xew çû, milyaketek hat li ser wî sekinî, gotê : «Ya Rostem, Rebbî a’lemê hespeg(k) wî ştere (ji te re) xuliqî, heker ew pê te ji erdê ranakit, çu dewar li ser dinyaê nînin da tu lê suwar bibî (bivî). »

Wekî rabû ser xwe Rostem fekirî şev e, careg(k) dî nivist, wekî ti (di) xew çû, milyakat hate ser, gotê Rostem : »Rabe ser xwe, carek il (li) fecra subehê da here ber gevenda behrê, ji xwe re çalekî bikole, hindeg(k) qelaşî (qirş û pelaş) bavêje ser xwe û rûne bi (li) wê derê. Gavekê tu dê fekirî mehîneg(k) dê derkevit ji wê behrê, destê xwe ne avêje wê mehînê, bila biçit ji xwe re biçêrit, tu ji cihê xwe nelive, pajî (paşî) wî bihnekî pêl dê kevim (kevin) behrê, behir dibit du qat, hespek dê ji nav derkevit, ew hespe çawan e, belek e mînayê pilingan e, punyek sohr e (sor e), punyek spî ye, punyeg(k) reş e. Wekî te dîd derket, tu navê xwe û navê babê xwe jê re bêje, hesp pi (bi) xwe dê êt li ber te sekinit. »

Rostem ji hindav da rabû. Wekî rabû fetkirî (hêj) şev e.

Go: « Babo, ev e xewn e. » Careg(k) dî nivist hêj ew şev e ti (di) xew çû. Gava di xew çû milyaket hate ser, go:“Rostem rabe ser xwe, eve ne xewn e, ez qesûdê (resûlê) Allah tea’la ne (me).” Rostem rabû [Di vir da jî: qelûna xwe dagirt…] xew lê heram bû, qelûnê xwe dagirt, qelûna xwe kêşa, wekî fekirî dinya zelal bû, her rabû ser xwe, ji bajêrî derket, ew ber guvanda (gevenda) behrê (çû), çalik (çalikek) bo xwe kola, pûş û pelaş avête ser xwe. Dinya zelal bû, tav derket, fekirî behir bû şeq, mehîneg(k) jê derket, mala babê mehînê Xwedê ava bikit, hêg li ser pişta wî (wê) disekinit. God (got):Hema eve ye.” Her rabû destê xwe avêt stoyê mehînê û girt. Wekî mehîn tê fekirî eve însan e, rabû ser paşiya xwe, herdu destê xwe avêtin ser herdu milên Rostem. Rostem fekirî, go:“Ev mehîne vêd şerî dikit (bikit).” Destê xwe avêt neftanga (navtenga) mehînê şidand, avête erdê, her çar pê wî (wê) kirin zikê wî (wê) da, kire kormig(k), avêd(t) wê derê, çû dîsa çalka xwe da rûnişt, gavek tê fekirî pêlêd behrê bilind bû(n), behir bû du şeq. Reqşê (Rexşê) Belek derket, her ji hindav da rabû, navê xwe û navê babê xwe ne îna, hema destê xwe avêt stoyê hespê girt. Hesp tê fekirî eve insan e, her rabû ser xwe herdu destê xwe avêt(in) ser milê Rostem, Rostem jî destê xwe avêtin neftanga wî, bî (bû) xirenî xavan, şereg(k) xweş kir. Rostem neşya li hespê (hespê li) erdê bidit, ew subehî bî (bû) heta nîro dagereha.

Rostem got: “Ya Rebbî nimêja nîvro li min çû, nimêja êvarî li min neçit.” Got: “Ez Rostemê Zalê bim.” Wekî got: “Ez Rostemê Zalê bim.” Hespê herdu destê xwe ji ser milê Rostem hilînand, deynan erdê.

Gotê:“Ya Rostem, wekî te navê xwe û navê babê xwe sae’ta ewwil te bo min gotibiya, wê gavê ez dê derkevim, ez dê li ber te sekinim, çinku Rebbê a’lemê eştere (ez ji te re) xulqat kirîme.”

Go: “Pa min nezanî.” Rabû pijbînka xwe vekir, avête stoyê Rexşî, kêşa, miqdarekî hatin, Rebbê a’lemê ziman da Rexşê Belek.

Rexşê gote Rostem, go: “ Çu dibêjî ya Rekşê Belek?.”

Îna gotê: “Miradek te li dilê min da hêla.” Go: “Çu Mirada min dilê te hêla?.”

Go: “Eva ha diya min bû, an te qenc kuştî biya (bûya) an te sax kirî bûya, hindî u’mrê me î dê bi devê xwe çerî bûya.”

Go: “Heke min izin şte (ji te) hebit ya Rekşê Belek ez diçim şe kim.”

Îna gotê: “Ya Rostem ne tu Rostemê Zalê bû, rebbê a’lemê ez vê bo te xulqat kirî, heke ne ji fihêta dinyaê biya, ez dê pi(bi) xwe heme, dê li dûv da êm, bîsta min berde û here sax bike.”

Rostem Reqşê (Rexşê) berda, hat qotiya nijdeyî, edarê dermanê sea’d vê têda. Her wê gavê îna (înan) derê, dest û pê mehînê ji zikî kêşa, zikê mehînê dirû(t), dermanê sea’dê avêtê, li ser sekinî heta sae’t temam bû, mehîn sax bû, rabû ser xwe.

Rexşê gazî kirî:“Dayê.” Go:“Here ez û tu jig (jî) xelaz bûn, here ew meskenê min di (li) behrê da ew jig (jî) bo te, meskenê te jig (jî) bo te.”

Mehîn çû xwe avêd (avêt) behrê da. Rostem hat Rekşê xwe kêşa, hate mal, Rekşê xwe girêda, çû nig babê xwe, go: “Babo!.”

Go: “ Çu dibêjî bab xulam!.” .

Got: “ Me divêt tu jineg (jinek) bidî min daz (da ez) il (li) hespê xwe bikim.”

Go: “ Kurê min de here menzila jina, ji xwe re jinek bibijêre û bîne li hespê xwe bike.”

Rostem çû menzila jina, ji hezar û du jina wî êg (êk) bo xwe jê girt, îna derê, danî ser pişta hespê. Heç wekî hêkekî, tu (çû) deyna ser pişta hepek (hespê) Rexşê Belek tematî çiyayî Cûdî tê heye, zîn avêt kur babê xudanî, çû nig babê xwe.

Go: “ Babo.”

Go: “ çi dibêjî?.”

Go: “ Jinek bide min daz (da ez) il (li) hespê xwe bikim.”

Go: “ Kurê min, ma tu ne çûyî menzila jina ?»

Go : « Belê babo, ez çûm, min jinek îna derê, kêr hespê min ne hat. »

Go: “ Kurê min, ma hespê te şkêderê e (ji kê derê ye)?“

Go: “ Babo, hespê min behrî ye.”

Go: “De here, babê bapîrkê te ew jî hespê wî behrî bû. Ew jî fêrisekî bi xedar bû, zînê wî û çekê wî û dawedozê wî hemû wê li menzila heye. Here bîne derê.”

Wekî çû fekirî çiye, go: “Li wê derê deynandî.”

Destê xwe avêtê, derêxist, daweşand tazenaze danî ser pişta Rekşê Belek. Wekî tu (çû) fekirî subhanê ji ezemeta Xwedê, serrac (Zînkar) ew zîna bo pişta wî Rekşî çêkiriye. Zîn ser pişta Rekşê Belek danî, rikêb teniştê ve kirin. Tang û baletangê wî şidandin, hesp hêla li wê derê.

Go: “ Babo, destek çek bide min.”

Go: “ Kurê min, de here ew menzila ha, derî veke, çekê bapîrkê te Samê Nelima, here bo xwe bîne derê.”

Çû dergah vekir, çekê bapîrkê xwe înan derê, deynan li wê derê, çû gurzê bapîrkê xwe înan (îna) derê taze naze îna, hespê xwe mexes û gulweşîn kir, zînê merose ser piştê rakita, rikêbêd aldozî (yaldozî) teniştê ve kirin, ligavê zêrî da ser, tang û baletangê xwe şidand, wekî Rostem bejn û balayê xwe fekirî, hef (heft) zêrî kumzerî wergirt, mitalê pîlayî kêşa milê xwe, înan qeşerî avête hefka xwe, kevana yangî avête milê xwe, almasê hindî avête pişta xwe, qebûra tîra ber pişta xwe ra kir, gustîra xîretê avête tila xwe, bazbendê fethî avête pîlê xwe, qotiya nijdeyî ader avête di alganî da, destê xwe avêt gurzê giran, hezar û êk xûnkarî bi destê rastê hilgirt, destê çepê da ber, xela ketine arda, çirîkên (jirîkên) çû bî (bû) esmana, milyekate lingê xwe ji ber hilkêşa, behir hate leqiyanê, adir hate hejanê, baranê emrî lê barî, xût (h’ût) û nehing serê xwe ji behrê deranî, melekê ruha lê tifeqî, bayê Nîsanê di goha (guha) werbû (lêda), toz û ecac lê girtî serêd kêriya, Rostem pê (pêyê) xwe rikêbê da îna, ji textê Iranê derket, meydanekê Rexşê Beleg(k) da, ji aqarê Îranê derket, li aqarê Tûraniya, nêçîra xwe kir. Gavekê tê fekirî, kafireg(k) ji wê ve hat, go: “Vayî gidî kafirî mizawêr.”

Go:“Hedê te û babê te ye û pi (bi) ser aqarê me nêçîr û rave bikî?”

Îna gotê:“Gidî ma tu kûrey (kûrî), tu  Rexşê Rostem nasnakî?”

Go: “ Ma tuyî Rostem?”

Gotê: “ Herê ezim Rostem.”

Kafirê(î) gote Rostem: “Derbê xwe deyne, heker (heke) nexwe, ruha te hinda.”

Rostem gote kafirî mizawer:„Ew ne qewlê me sahib qeranî ye, em berê derbê xwe deynin, de derbê xwe deyne, heker te ez kuştim da ez bi îmam bim, heker te ez ne kuştim, da ez wecekê bi Keyxisra paşa li ser textê Îranê bigerim.“

Wekî Rostem wa gote, kafir enêrî, rabû ser rikêba, go: „ Bi nar û nûr, bi lat û toza bi dêr.“ Maleşeng hilavête ber perêd esmana, zurazur ji xilakê di gurzî hatin. Ev gurza hate Rostemê (Rostemî). Rostem zêrî û kumzerî kêşa ser xwe. Mertalê pîlayî da ber, ev gurza jor da hat bi tasa mitalê pîlay ket, gurz vebehî bi erdê ket. Bayê Nîsanê lêda, toz û e’jaj safî bû. Kafirî gote Rostem: “ Ma hêş (hêj) tu mayî?.”

Rostem gotê: “Ma mirî ji mala babê te mirî bûn? Te ev toz û e’jaja bi me werkir.”

Wekî Rostem rabû ser rikêbe, gurza maleşeng hilavête ber perêd esmana, xelekê di gurza heç wekî kuçka dirawin (dirabin). Paloxtên agirî pi (bi) ser kafirî da hatin, Allahû Agber (Ekber), li gurzî hingaft, ji qewlê Şahname jê dibêjit kafir ji gergedanî avête xwarê. Rostem pê xwe ji rikêbê îna derê, elmasê hindî avête stoyê wî kafirî, pêlêd xwînê li ser êg du ta bûn, Şahname jê dibêjit wekî hefd (heft) aş hebûna dê li pêla xwîna wî kafirî digerin heta xwîna wî kafirî betal bû. Rostem il (li) ser pêya bû, herdu gohêd wî kafirî jêkirin, danîn ser pişta Reqşê. Rostem vegera hate mal. Îranî hatin pêjve (pêş ve), xeza lê pîroz kir(in), zêr li ser serê wî reşandin. Rostem guhik bir dîwana Keyxusra paşa. Pazde fêris rûniştin ser, qasî mexfûreg(k) ji ber wan zêde bû.

——————————————————————

Jêder:

Ji aliyê Albert Socin û Eugen Prym ve di sedsala Nozdehê de (1887) hatiye bihîstin û nivisandin û li Petersburgê/Rûsiya hatiye belavkirin)

Rostemê Zal -1

Rostem  I

Ji berhemên Albert Socin û Eugen Prym (*)

Cankurd (Tîpguhastin)

[Niviskarê vê parçeyê hêja di serî da gotiye, ku wî pir giranî di nivisandina metnê Rostem da dîtiye, demekê dev jê berdaye û paşê dîsa lê vegeriyaye, lew re dubarekî di hin deran û hinek çewtî, weku wî bi xwe gotiye, derketine holê.]

————————————————————————————————–

Go carek ji cara, reh’met li dêy babêd gohdara, go Zilxetê (Zelxê) li Solmê bû, Hemze li Mekkê û Medînê bû, Keyxisra (Xişra) paşa, paşayê Îranê bû, Rostem fêrisê wî bû, pêncî pênc fêris (li) ser textê Îranê rûnişti bûn, bêjim te kî bû, kî ne bû, navê wan bêjim:

Rostem bû kurê Zalê, Zalê kurê Qarê bû, Qar kurê Samê bû, Sam kurê Pîrî bû, Pîr kurê Nelima bû, Nelima kurê Qawiya (Kawa) bû, Qawiya kurê Qeyteran bû, Qeyteran kurê Qamêran (Kamran)[Di vir da zincîra bavikan wilo jî hatiye: Xantûzî, Xan Qubad, Gêve û Gohderz, Feremes, Feremes Êxnîk].. Qamêran ji neviyê Adem bû (Kamêran nevî Adem bû). Gurgî kurê Meladî bû, Fêders zavayê Rostemî bû, Bêjan xwarza ê Rostemî bû, Gurnîs birayê Rostemî bû, Kasimê (Qasimê) kun (kût) xwaher, Feremesê (Feremezê) xînc (meqlûb) bû, dîwana efresayî kafira (Tûranê) bû. Navêd hakimêt wî navêd bajara bûn (navê hakimê wî bajarê bû).

Got hat qaqanê (xaqanê) Çînî, hat pîlabendê (polabendê) hindî (bû), hat Çikepîsê berberî, hat Çikepîsê kaşanî, hat Selmanê sindî, hat Pîranê vay sermalê xweyî bû, Pîranî Kendekanî, Hemêtat Cemşîş (Cemşîr) Cemşar fêrisê di Efresayî bûn [ Eva dîwanê Efresayî bûn].

Rojeg (rojek) rabû Rostem, li çil û çar mehtera xorî, li Rexşa Belek [Navê hespê Rostem e] vepelijî (vepelişî), mexes û gulweşîn kir, zîn avête ser piştê (zînê Mêrose), tang û baletangêd wî şidandin, rikêbêd yaldûzî pê ve kirin, şeş gaze çingala ber qelûsa zînî ra kirin, ligavê zêrî da ser, gulifk û kotik jê berdan, gehîp û dirkerk tê deynan. Rostem rabû ji pê ve, bejn û bala xwe ma fikirî hev zêrî hev kumzêrî ser êk û du wergirtin, tîr û kevan ber pişta xwe ra kirin, îna keşerî (qeşerî) bi stûyê xwe (ve) dakêşa, hungustîra fetixî (fethî) kire tiliya xwe, Elmasê hindî avête pişta xwe, çekmanûyê zer pê xwe da kêşa, kotiya (qutiya) dohnê senedûkî (seledûkî), milxamê silêmanî avête delxanê da, pê xwe kire rikêbê, suwar bû. Dez (dest) avêde (avête) gurzê giran, hezar û êk xûnkarî (xunkarî) deyna ser milê xwe, destê çepê avêt ruma heşde gaz(î), deyna ser milê xwe, rikêbe li Rexşa Belek da. Ji akarê (erdê) Îranê derket, çû, rabû nêçîrê.

Nêçîrê xwe kir heta nîro (nîvro), kir ewrekî biharê lê peyda bû, taviyek baranê bi ser da hat. Ji ber baranê şil û şepîrze (melbûk) bû, cavê xwe li dinyayê gêra, ji dûr (ve) qesrek spî dîd (dît), evî rikêbê Rexşê Belek şidandin, çû ber vê qesrê, hindî fetkirî çarexî qesrê ne kulakek lê heye, ne pencerek lê heye, ne dergahek lê heye, çeko (weku) hêkekê ev qesra vê deynadî. Ji wêrê fekirî li ber çiyayekî dîd şikeftek, rikêbê Rexşê Belek şidandin, kire xar, çû gehîşte ber wê şikeftê. Ew bi xwe, bi Rexşê xwe va, bi gurzê xwe va, bi suwarî çû di şikeftê va. Li şikeftê peya bû şille (şile) û şepîrzeye ji ber baranê. Ew peya bû, li dor şikeftê gerha, kiloxê dara înadin (înandin), destê xwe lêdan, agirek bo xwe helkir, cilkê xwe zoha kirîn, malhaziriyek şîva xwe xwar, fincanê qawê (qahwê) vexwar, kalûnek (qalûnek) tûtinê kêşa, serê xwe deyna, nivîst heta subehî hişyar ne bû. Subehî rabû, pê xwe kir rikêbê, li Rexşê Belek suwar bû, des (dest) avêt gurzê giran, hilîna deyna ser milê xwe. Wekî ji qesrê (şikeftê) derket, serê wî hora bû (rakirî bû), serê wî li derê qesrê (şikeftê) ket, wekî fetkirît rêzek dudana wê li ser derê qesrê (şikeftê), rêzek dudana wê li bin derê qesrê (şikeftê), ecêbek serê Rostem girt. Go: “ Eve ne qesr e. Dorvedora qesrê gerha, fetkirît eve cihê guha, eve cihê çava, eve cihê defîne (difnê).” Meeceb mayî Rostem. Go: “Eve kiloxay e, ez vê çûyîm tê da.” Rostem rabûy, hespê xwe da ber rikêbê, cilawê xwe bi terefê Îranê (da) berdan (badan), hespê xwe da ber rikêbe, kire xar, gehîşte mal, peya bû. Mehterêd wî ji pêş ve derketin, cilwa wî girt, Rostem pey kir, gaza Rostem pîroz kir, çengek zêra ser serî wî (ra) hilavêtin, hespê wî bir, ser afirî girêda, tegarek kuncî spî kir, dênan ser afirê hespê wî.

Rostem rabûy riya xwe girt, çû dîwana maqûla, pisyar ji xelkê mezin kir extiyar, Go: “H’al û hewalê min filan e, şikeftê eve bû.

Go: “Şevê dî ev roke jê derketin (derketim), fetkirim rêzek dudana wê li serî wek wê li binî.”

Go: “Aya Rostem me ne dîtiye, ne bi dorê me ye, bapîrkê te Qarîgaugo (Kargango) ew mezin e, herê pisyar jê bike. Hêdî Rostem vegera hate mal.”

Got deyka xwe: “Dayê!.”

Go: “Ha day gorî.”

Go: “Bapîrkê min Qarîgaugo li kê derê ye?.”

Go: “Eyho eyho, dêy gorî, evro hefd (heft) roja me bîra wî ne hat, me ji bîr kiriye, wê li pişt heft menzila, wê deynadî kolaçekê.”

Rabû dergah vekir, çû pişt hefd (heft) menzila, fetkirî bapîrkê wî wê muhera (bêhêz) bû. Kerasek qerêj wê li ber, nûzenûzek jê têt. Rostem degî (dengî) li xulama kir. Me (wan) mencelek avê germ kir(in), cilkêd Qarîgaugo ji ber kirin, laşê wî taze û naze şuşt(in), qerêja hef (heft) salî ji laşê wî bir, serî wî qenc (qeş) teraşî, mûjilankê çava qusandin, nînokêt wî ê desta qusandin, nînokêt pêya jê qusandin, wê neqlê rabûyî destek cilkêt paqiş kirne ber wî.

Gotê:“Hey lawê qenc, te ev qenciya di gel min kir, bêna min hat.

Gotê:“Ya babo, ma tu me nas nakî?”

Go:“Tu Kî?”

Go:“Ez neviyê te Rostem im.”

Gotê:“Ha kurê min.”

Gotê:“Mergê (ruhê) min te, careka dî ez seg, me dîd (dît) navê Rostemî li mala min derket, vê neqlê bila mirina min heq bid (bit).

Gotê:“Ya babo.”

Go:“Ha kurê min.”

Gotê:“Ez duhî çûme nêçîrê, baran ser min da hat, ez çûm min (min) dîd qesrek, çarexî qesrê gerham, mi ne dîd (dît) ne kulakek ne pencerek ne dergahek..” Go:“Xudanê di wê qesrê di kê derê da [Li kê derê da] ne bû.”

Gotê:“Kurê min, ew qesra dêwê balafiran e, ew bi sehera jor da, têr êd (êt) qesrê da.”

Go:“Ez wê derê çûm, mi (min) dîd şikefta li ber çiyayî.” Go:“Ez bi Rexşê xwe ve, bi gurzayê xwe ve, ez mam di çikeftê ve, şevê dî mam tê ve. Bi Subehyê ez suwar bûm, serê min ser devê qesrê ket, fetkirîm rêzek dudana wê li serî, êg (êk) wê li binî, wez (û ez) zivirîm dor şikeftê, eve cihê guha, eve cihê çava, eve cihê defînê, eve çitov kiloxe ye, ez çûme tê va?”

Got:“Eyho kurê min, new me û hinde bû (ewqas bû) ji ber aşûta berfê ber leye (lehye, lêmişt e), baranê vemehî, sê cara hinde bû, bila ew kiloxeyê bapîrkê te yê Samê Nelim e, dêwê Mazinderanê serê wî bi şîrekî (şûrekî) firandiye.”

Go:“Wey eve çi dibid (dibit) li dinyayê, pa me hêf li xelkê hene, xelkê çu hêf li me nînin.” Go: “Wee’daw bid bi nan û nemakê Hemzey, gora Samê Nelime, pi (bi) serê Keyxisra paşa wee’daw bit. Jin û malê min heram bit, ax û avê Îranê li min heram bit, ez rûnanim, biçim heyfa bapîrêkê xwe Samê Nelima vekim.”

Go:“Kurê min, h’edê te nîne (ne wek te ye), Mazindera nîne, ew fikrê te dê te bi awira çava tikuşin (dikujin)”. Got:“Kurê min, tu berê wa nîne, wekî tu bibî qalûnek titûnê, tu binê qalûna wan nagirî, wekî tu bibî fincanek jehrê, te vexun, serê wan pi (bi) te germa nabid (nabit), tu bibî firekek (gumek) avê, te vexun dîhna (tîhna) wan pi( bi) te naşkêt.”

Got:“Ya babo, tu bo çi van rêya li me tikî (dikî)?”

Gotê:“Kurê min, ma qîmeta te çend e?”

Go:“Qiweta min wextê biçî pi(bi) ser ferê di mermerî mêvanka (çoga) xwe li ser vedim, li bin dest û pê min de ti(di)helin.”

Go:“Pa kurê min, here nav rezê min, kehniyek wê li nîva rezî, des (dest) limêjê xwe bigire, ser wan ferşê di mermerî nimêja xwe bike [Di vir de Rostem musilman tê xuyakirin, tevî ku ew berî Islamê jiya bû, eve jî diyar dike, ku çêrokbêj nezan e an jî ji dev nezanekî girtiye], heke çogê te têd biçin xwarê, tu fêrisî, dê vêca tê gerî (tuyê karibî tiştekî bikî).”

Rostem rabû çû nav rezî, destlimêja xwe girt, ser wan ferşê di mermerî rawesta minimêjê (nimêjê), çogê xwe li ser ferşê di mermerî veda sergilol bî (bû), kete xwarê. Careke dî li ser rawesta li ser veda, sergilol bî (bû), kete xwarê. Cara siyê (sêyê) li ser rawesta, Şahname jê dibêjin şiqûlêd qahîla (ji qewlêd qaîla) Rostem bayê fêrisiyê lêda, kirmê serê wî livî, evî sê reng girtin, zer bû, sor (sohr) bû, spî bî (bû) şibyeta kevya befrê lêhat. Sê reh li enya wî hebû(n), hersê li ber êk û du stûr bûn, şibêtî sê gira bikevin sê nuhala. Rostem çogê di xwe deynan ser ferşê di mermerî, ev ferê di mermerî dibûm (dibûn) vehelhan. Rostem rabû vegerha hate nig bapîrkê xwe.

Got:“Ha kurê min.”

Go:“Babo çi bo te bêjim?! Axir ferşê di mermerî bim (bin) pêd (pêyêd) min vehilhan.”

Gotê:“Kurê min, ez her neşême te di herdî çî axir dêye kuştin (ez her neşême te, tu her diçî têye kuştin?!).”

Go:“De here.”

Ew jig (jî) hate mal, god (got):Dayê, hilo bo min kesm û keda bipêje, dê çim bi dinyaê ve dîv (dûv) da’weyek vê ketî pê çîm vê nîvda’wayê diçim safîkim (safî bikim).

Deyka wî rabû, hevranek (arvanek) avêt şikevê da. Ji temamî vî hevramî hind şekir, hind gezo, hindê givîn têkil kirin, bo wî kirin hevîr, kirin savîk, kirin kesm û kade, boy (bo wî) pextin, ew rabû wê şevê alîk (bi) xwe da Rexşê bimbarek.

Subehî rabû seharê, Rexşa Belekê kêşa derê, digel çil û çar mehtera (xizmetkaran) xurî, il (li) Rexşa Belek vepaliştin, mexese kir, gulweşîn kir, zînê merosa ser piştê rakuta, tang û baletangê wî şidandin, rikêbêt altozî pê ve kirin, şeşgazî çingale ber qelûza (qelpûza) zînî ra kirin. Qebûrê tîra ber qelpûza zînî ra kirin, ligavê zêrî da ser, gulîfkê qotek jê berdan, gihip (gihmî) û dukar tê deynan. Rostem rabûyî ji pê va başnû (bejin û) balayê xwe fekirî, hev (ev) zerî he (ev) kumzerî ser êk û du vegirtin, başnû beyan (bavl û beyan = Manto û kum) avêt serê xwe, qeftek (xeftek) tîra ber pişta xwe ra kirin, kemera xîretê avêt pişta xwe, bazbendê (bezm û xemaîl) xêrê avêt milê xwe, hungustîra feth’î kire tiliya xwe, îna keşerî bi stoyê xwe da kêşa, almasê Hindî avêt pişta xwe, metalê pilayî avêt paş pîlê xwe, çemkanan û zêr pê xwe va dakêşa, kotya serê dûkî, melhemê silêmanî avête delganê da, pê xwe bi rikêbê deynat, destê rastê avêt gurzê giran, hezar û êk xunkarî destê çepê avêt ruma heşde gaz, dêna ser milê xwe, rikêbek ê (li) Rexşê Belek da, ji akarê (erdê) Îranê derket, berê xwe da vegerê (xêrê), pişta xwe da mewtana. Çû serê meydanê, birayê Gurnîs, xwarzê wî Bêjan, herduka wê li serê meydanê bo xwe goyanê ti(di)kin, bezîn hefin pêşiyê [ev pevek naye fêhmkirin!!]

Go:“Ya keko, dê kî ve çî?”

Go:“Kek-xulam, diçim dinyaê ve nîvda’wayek wê ketî pêşiya me, dê çîm safîkim (safîkin).”

Evan gotê:“Keko xalo, em dê di gel te ên (bên).”

Gotê:“Kek-xulam, bira-xulam, ez diçime vî edrî (erdî) ê xelkê bi awira çava dikujin. Ez diçime wê derê, ê xelkê bi dudana ti(di)kujin.”

Gurnîz gotê: »Ma ez ne birayê te me? Ma ez ne ji wî babê me ê tu jê bû? Tu mi (di)tirsînî?”

Bêjan gotê:“Xalo, ma ez ne xwarzê te me, tu mi (di)tirsînî? Biraw Allah eman Allah, em dê di gel te ên (bên). Naxwe jê ra pê va (ji vir û pê va) em dê digel te êyîn (tên).”

Go:„De werin, dam (da em) biçîn.“

Gotê:“Hûn ê biçûk in, we dinya ne dîtiye.”

Go:“Ma em şte (ji te) çêtir in?.”

Ew rabûn aujotin (ajotin) ber wî ketin. Bi rê da çûn heta nîvroj. Avek bi dez (bi dest) ne ket ew vexun, zadek bixun, cî nîne lê peya bibin. Ajotin heta êvarî, deh konaga (qonaxa) bêtir çûn, çûn dîtin rezekî li nîva rê da, avek xweş wê tê da, fêqiyê zehf wê di wî rezî da. Peya bûn li wî rezî, li ser wê kehniyê.

Rostem gotê:“Hûn berê avê vexun.” Wan berê avê vexwar.

Birayê wî, xwarzayê wî go:“Xwe ji ber destê min bidim (bidin) paş.”

Ewa xwe da kenarekê. Çengek avê vexwar, çenga duyê kehnî bire binî, çengê siyê kehnî xelas kir. Li wî rezî gerhan, çend fêqî jêkir, înad ser kehniyê, fêqî xwe xwar, şîva xwe xwar, qehweyek vexwar, qalûnek tûtinê kêşa, xewa fêresiyê dilê Rostemî girt.

Rostem gotê:“Xwarza, bira.“ Gotê:“Hûn dişên nobê li min bigirin?“

Go:“Herê, em şîyin (dikarin) nobê li te bigirin.“

Go:“Ev reza bê xudî nine.” Gotê:“Dinyaye ayhaye (Heyhaye).Tengaviyek li we biqewimit, barek vê li we derê.”

Go:“Hûn şên herdu vê hilgirin?”

Gotê:“Xalo, binve, te dil pê nebid (bila di dilê te da nemîne).”

Gotê:“Heke dinya ye tengavî li we biqewimit hûn herdu vî barî hil(ne)girin li sîngê min bidin, ez dê hêşar bim. Heke ez hêşar ne bûm li textê enya mi (min) bidin, ez dê hêşar bim.”

Ew nivîst, serê xwe deyna li ber rexekî rezî, pêt (pêyêd) wî derketin li binê rezî, ti(di) xew çû nivîst. Herduka rûniştin balgî serî, wekî fetkirin binê piya (pêya) nabînin, çûne binê piya serê wî nabînin, tegbîra xwe kir(in).

Herduka got: “Êk ji me li balgî serî rûnişt, êg (êk) ji me binê piya.” Wextê Bêjan çû binê piya, Gurnîs rûnişt balgî serî, noba xwe girt heta subehî. Pa Rostem hêşar ne bû. Bêjan fikirî bi nava rezî tûhûrkek (darek hûrik a  tûyê) dîd (dît) li wê derê, werîsek pê wer nayêt, bela kire, bi reh ve hilkêşa, bi destê xwe lêda, pêjinî kirê, darek çîvek (çovek) bi destê xwe ve girt.

Nebêje, ew rezê sê kafiran e, hersê biran e, mala wan wêt li şikeftekê li çiyayî. Rojekê du bira çîne (çûne) nêçîrê, birayek têt nav rezî avê dibid (dibit), fêqî dibid, bo birayêd xwe şîvê hazir ti(di)kit heta birayêt wî êvarî ji nêçîrê tên. Wê rojê herdu birayêd mezin çûne nêçîrê, birayê piçûk rewia (reviya) xwe li gergedanê (kerka) xwe kir, hat kesta (qesta) rezî kir, dê êd (êt) nav rezî fêqî avê bibit, da haziriyê bo birayêt xwe bikit. Wextê hat riya xwe girt, qesta rezî kir, fetkirît tofanek wê ji wê ve têt.

Gurnîs gote Bêjan, gotê:“Çiye xalo?”.

Gotê:“Ef (ev) çitov kafir e ji wê ve têt?”.

Gotê:“Ya xalo, tu berê xwe bidê, dê çi pi (bi) serê wî înim (bînim)!” Bêjan sertanê rezî bazda.

Gotê:“Ya kafir, heke te av divêt diçim bo te avê tînim, heke te fêqî divêt diçim fêqî bo te înim. Xalê min vê li nav rezî rûniştî da hêşar bid (bit).”

Gotê:“Ya kafir, ya Ereb, xwe ji riya min vede, tu (du) xal bo mi (min) li dinyaê hene, fêqiyê min bixwî, ava min vexwî, tu bêjî min newê nav rezî da?” Bêjan ne kirî ne merdî, xwe hilavêt ev e’kaze (çûv) li destê wî, li serê wî da, ho li xwe zivirî, li patekê quta, ho zivirî, nav milê wî quta. Kafir sews kir (hiş ji serî bir), avête xwarê.

Kafir gotê:“Aman li bextê te û li bextê xalê te, min ne kuje, destûr ya min bide de ez biçim ve.”

Gotê:“Hilo kafir.” Pê wî hilgirt, avêt ser gergedanî, suwar kir.

Gote kafir:“Birayê Ella, carek dî bêjî ez diçim nav rezî ez dê rehêt pişta te piçînim (bişkînim).”

Gotê:“We’daw bit, çend hûn li hîrê ne, êdî nayim nav rezî heta hûnê ne hêra ne.”

Ew gotê:“Hindî xalê min nav rezî nivistî bit, hûnê bên, dê rehêt pişta we dê piçînim.”

Kafir riya girt, gehîşte mal. Ewî peya bû, nivîst, lê bû ta, mam (ma) bê şîv, mam (ma) bê agir, mam (ma) bê av. Herdu birayêt wî êvarî ji nêçîrê hatin.

Gotê:„Bira, derdê te çiye?“

Gotê:„Gelî bira, ez çûme bi rê va, ez çûm nîva rê tayê ez girtim, serê min êşa, janê serê min girt.“

Gotê birayê navî (orte): „Çûyî bi rê va Erebekî ku reş vê pix kiriye, ji tirsa da lê bû ta.

Gotê:„Kuro, te çawa ne, te sor in, te sipî ne, çi tebana te (germbûna te)? Ma te ne dîtiye heyho li te ne hatiye.“ [Niviskar bi xwe dibêje, ku ev pevek naye fêhmkirin]

Birayê wî (yê) navî god (got) birayê mezin, got:“Keko, tu sube here nêçîrê, ez diçim nav rezî avê fêqî bo te înim, şîvê çêkim.“

Wê şevê çende nêçîre kirî, evan şîva xwe xwar, nivistin. Subehê rabûn, birayê mezin çû nêçîrê, birayê navî li gergedanê xwe suwar bû, revya xwe înat, hat qesta rezî kir.

Gurnîs gote Bêjan, go: „Kafirê te dîsa hat rezî.“

Gotê: „Xalo, eve ne ew kafir e, êkî dî ye.”

Kafir hate qesda razî kir. Bêjan ji rezî derket, hat pêşiyê.

Gotê: “Kafir, vê neqlê tu piçi (bo çi) hatî? Ma min ew tayê înadî te ji te çû?

Gotê:“Wey gidî Ereb, ef (ev) ta te înadî birayê min?”

Gotê:“Herê kafir, min ta îna birayê te, ta mirîne deynim lêvê te, veger paş da here, Erebo pêşilko, xwe ji riya min vede dê te kime birnût, kime difna xwe.”

Gote kafir:“Biray-Ella, aman Ella, tu ji vêrê pê ve bêy, dê rehêt pişta te kitînim.

Bêjan çû ji pêş ve, gote kafir:“Dê vegerhe.”

Kafir gotê:“Wey gidî, ez seg bim ser dinyayê, tu li rezê min deynî (dakevî), fêqiyê min bixwî, ava min vexwî, rehêt pişta te kitînim.

Carekê Bêjan gehîştê, ewî xwe hilavêt, ewî ef (ev) dare li nav çavê kafirî quta. Kafir zivirî, li parsûya quta, kafir zivirî, li petyê quta, kafir di gergedanê da avête xwarê, xencera xwe kêşa, bezî ser kafirî dê kafirî serjêket.

Gotê: “Kafir, min tu kirî sedeqa serê xalê xwe, belê de here carekê dî berê xwe nedî rezî, hindî xalê min nivistiye nav rezî heta em biçin, paşê rezî ve, serê we bixwît.”

Kafir suwar kir, pêşûpaş bî (bû) [berê wî bi paş ve], çû lig (li nig) birayê xwe. Darek hilgirt, hate birayê xwe.

Gotê: “Xweş h’alo, derew te kirî.“ Da ber darê.

Gotê:„Te ne gote min fêrisek vî di rê da ta înadye min?!”

Gotê:“Keko, aman û dexîl, xwe bigire, tu ji min vebe, da birayê me ê dî jig (jî) da vê şerbetê vexut. (da li wî jî bidin).”

Ew nivistin, herduka bî (bû) nalnala wan. Birayê wan ji nêçîrê hat.

Gotê: “Ya bira, vê neqlê te çiye, çi li te hatiye? »

Go:« Ya keko, ez çûme bi rê va da çime (biçime) nav rezî, ew tayê hatî birayê min, ew taye hate min. »

Gotê:«Peya bira.« Go:« Pa wekî ta hatiye te, ta hatiye birayê te, pa vê neqlê pa em dirabîn, kî dê avê dêt (bidêt) we, kî dê fêqî dêt (bidêt) we, mirovê taw (tayê girtî) bit divêt avê vexut, divêt fêqî bixut. »

Got:« Subehî em dê rabîn têgda diçîn li nav rezî, hûnê rûnin nav rezî, ez diçime nêçîrê, hûn wê derê nav rezî rûnin, fêqî bixun, avê vexun, axir heta çend rojî heta tayê ji we biçît. »

Gotê:« Qenc e ».

Wekî rabûn subehî suwar bûn hersêka, birayê mezin suwar bû li ber wan ket. Ew bi gar (tenê) çû, birayê dî herduka hêdî hêdî tên, birayê mezin kire gar bi rikêbê da, qesda rezî kir. Gavekê fekirîn, Gurnîs, Bêjan suwar rê da hate li xarê. Suwarek berê hat, herdukyê dî li dû wî hatîn.

Wextê dîd (dît) Gurnîs gote Bêjan, go:« Ya Bêjan, pa suwarê te vêt hatin, qesda rezî kir(in). »

Gotê: »Gurnîs. » Go:« Evê ha li pêşiyê têt, ew ta ne hatiyê, ewê ta herdu ê li dumahîkê. Ew herdu ne ê min ta înadiye. »

Hatin berê xwe da(n) rezî. Bêjan derked (derket) ji rezî, çû pêşiya kafirî.

Gotê:“Hey gidî kafir, vê neqlê tu piçi (bo çi) hatî?.“

Gotê:„Wey gidî, pêşilko, ev ta de (te) înad birayêt min?.“

Gotê:“Hey posê (pîsê) gidî, ya kafir, min ta înadiye birayê te, dê tamirînê înim lêvê te. Xalê min Rostem vê li nav rezî tu dê hişyar kî.

Go:“Hey mergê (canê) te û xalê te ber min bikevît.” Gote kafir.

Evî Bêjan xwe hilavêt ev dara li nav çavê kafirî da. Karêt (milêd) wî bîn (bûn) wekî çûva. Dar firî ji destê wî. Kafir li xwe ne ket şikê, bezî çû darik dî hilkand (hilkişand), ew jig (jî) li nav çavê kafirî da, ew jig (jî) pê va hûr bû. Kafir rehêt enya xwe nakirîn (Nûkirin), kurîşk gazî Gurnîs kir, Gurnîs hat harê wî, herduka kafirî dane ber sîngê hespê xwe. Bêgem kirîn, li wê rezî geran, herdu bezîn, xwe avêtine ser sîngê Rostem. Rostem hişyar bû.

Gotê:“Wehweh (waxwax), ev çiye?

Gotê:„Ev kafir, zora me hemberî ne bû.”

Rostem rabû rûnişt, carekê destê xwe avêt zilayek li serê kafirî da, zirênî jê hat, dengê sufre-toqatê jê hat, serê wî çû du sae’ta dûrî rezî. Kafir kete ti (di) rezî da, rê zep kir, (ên dî) dîtin revîn.

Rostem rabû, şîrê (şûrê) xwe kêşa, bi dû wan kafira ket, gehîştê bi rê va, êk serê wî birrî, ê dî jig (jî) berda dûv, gehîştê li ber derê şikeftê. Kafir xwe avête e’drê (erdê), aman û dexîl ji Rostemî xwast. Rostemî rabû nalçayek (nalek) ji sola hespê wî kêşa, tiliya xwe li gohê wî da, gohê wî sumt kir (sunt kir = kun kir). Ev nala bada, kire gohê kafirî, yexsîr (destegîr) kir, înade rezî.

Gotê:“Ya kafir, mi divêd (divêt) ber mi bikevî, biçîn bajêrê Mazinderanê nîşa min bidî. »

Go:“Dê ez xwe binyê (pêkevê) te me, ez Mazinderanî me.”

Rostem suwar bû, ew û Bêjan, Gurnîs, kafir, bi rê ket berê (ber) ve çiyayî kir, dîd bajêrê Mazinderanê, got:“Eve ye bajêrê Mazinderanê.”

Pa fetkirit bajêrê Mazinderanê gellek mezin e.

Bêjan gotê:“Xalo, tu dê çawe vî bajêrî distînî?.”

Go:“Ez nizanim.”

Bêjan got:“Ez tegbîrê il (li) te bikim.”

Go:“De bêje Bêjan.”

Bêjan gotê:“Xalo.” Go:“Çekêt xwe, cilêt xwe û Rexşê xwe bihêle li hêra, tu here bajêrî bicesisîne, birêne (binêre) çawa distînî.”

Gotê:“Bêjan dê bi xeberê te kim.”

Rostem rabû, çek û cilê xwe hemiye êxistin, hêlan li wê derê. Gurnîs, Bêjan, xulam, Rexşê Belek, hemî hêlan li wê derê, riya xwe girt, qalûna xwe têkir, agir dêna ser, qalûna xwe kêşa, qesda bajêrî kir, çû bajêrî, gehîşte bajêrî, jina dîd (dît), biçûka dîd, mezina dîd, li ber çavê wan bî (bû) jûje (jûjî).

Go:“Hey gidî jûje.”  Yarî pê kirin, da(n) ber berra (berrika), piçûka bi dûv ketin, mezina bi dûv ketin, da(n) ber berra, da(n) ber tepa sera. “Wey gidî jûje tu lçî (li çî) tigerî (digerî)?”

Go:“Ez li mala dêwê Mazinderanê digerhim.”

Yekî gotê:“Kulmal, ha ha ha ew qesraaa dêwê Mazinderanê ye.

Gavek avêt êre, gavek avêt pişt pirê, axir leze li xwe kir, çû gehîşte qesrê, çû nav dergahê qesrê, xulam gotê:“Jûje, dê kî ve çî (biçî)?.”

Go:“Ez diçim salel (sale bi erebî) li dîwanê.”

Xulama gotê:“Vegere.” Go:“De herê xweşh’al û derê Odeyê vekirî.”

Çingilê xulama girt her êkî palek pê rana, riya xwe vekir, çû ber derê dîwanê.

Gotê:“Selam elêk.”

Ho fetkirin eve jûjeyek. Gotê:“Ne elêk, ne selam, ne reh’met û lena (bo me) bereket, eve çitov jûje ye ho mêr ser. »

Dêwê Mazinderanê gotê:«Jûje, tu ji kî ve têyî ?. »

Gotê:«Ez jûjeyê Îranê me. «

Got:«Tu jûjeyê Îranêyî ?. «

Got:“Belê.”

Go:“Tu li çî tigerhî (digerhî)?.”

Go:“Ez benî, ez hatime nik te xulamiya te bikim.“

Gotê:„Jûje, tu dê çi xulamiya mi kî (bikî), tu pi (bi) kêr çi têyî?.“

Gotê:„Ez benî, min qesda Xwedê (û) ya te ve kirî. „

Gotê:„Jûje, tu pi (bi) kêr nayî; qalûn û bazkê min helgirî, tu pi (bi) kêr nayî; avê bidî des (dest) min.“

Gotê:„Ez benî, qetîî (helbed) xilmatekê bo te bikim, da nanekê nik te bixum.“

Go:„Hay gidî jûje, heft kafir li vî tayî (li vî terefî) vê li dîwana vî rûnîştin, kerbêt vî vebûn, dege (denge) li kafirekî kir, go:„De rabe kafir, çingilê vî jûjeyî bigre, li taqê bide, bipeqîne, da çu terez dî nebêjin dê çîne xulamiya dêwê Mazinderanê kin (bikin).“

Kafir rabû, dez (dest) avêt çingilê jûjeyî, hir ve dileqînit wê ve dileqînit neşêd vî jûjeyî ji e’drê (erdê) bilivînit. Dêwê Mazinderanê gotê:“Kafir, te xwe li çi girtiye?.“

Go:„Ez benî eve sindan e, çovê di e’drê ra.”

Jûje rabî (rabû) gazî kir, go:“Destûr ya min bidit, dêwê Mazinderanê, ez çingilê vî kafirî bigrim li taqê bidim, pê ve biperçiqînim.”

Gotê:“Jûje, min destûrya ta dayîye

Jûje des (dest) avêt cingilê kafirî, çingilê kafirî helgirt, bada li taqê qesrê da, pê va perçiqand. Dengê xwe lêke (li êke) dî kir, kafireg(k) dî rabû, ew jik (jî) dez (dest) avêt jûjeyî, kir ne kir jûje nelivand.

Jûje gotê:»Tu destûrya mi lê bidî, eve bikim hevalê ê dî. »

Axir go jûje:»Destê te bo te.“

Jûje rabû, çingilê wî girt. Ew jik (jî) avêt li taqê de ew jik (jî) peqand. Axir rabûne her heft kafir, her heft kafir kuştin li dîwanê de, zehmê dêwê Mazinderanê girt.

Gotê:“Jûje were destê min, me tu kirî xulamê xwe. »

Jûje bezî destî. Paj (paş) ve hat li ber temena (supasî) kir, wextê rabû, çî sufra nanî bo (wî) înat, jûje gehîştê, zilayek li serê wî da firrand, her çî dêniya girarê bo înat jûje serê wî firrand, ê çavîşê wî gehîştê serê wî firrand, ê qehweçî qehwe înat jûje gehîştê serê wî firrand. Xizmetkarêt wî jûjeyî birhandin (birrîn), hemî kuştin, jûje ma pi (bi) tinê ber xizmeta wî. Xizmetê wî hemî pêktînit ji hemî şola, şîvê înat şîva xwe xwar, qehwe gera (gerand), qehwe vexwar, qalûna tutunê kêşa.

Dîwan verevî (belav bû),(dêwê) Mazinderanê çû salil ket, çû serayê nig jina xwe nivist. Wê şevê pi (bi) xewna xwe dîd (dît) Rostem hat bajêrê wî xerab kir ewî kuştî. Subehî rabûyî rûnişd (rûnişt) di dîwanê, qeherî, kerbe bû.

Xelkê dîwanê gotê:»Ya paşa tu bo çî ev roke ho kerbe bûyî ?. »

Gotê:«Şevê dî mi pi(bi) xewna xwe dîd (dît) Rostem had (hat) bajêrê min xerab kir, ez wê kuştî.»

Gotê:»Pa me navê Rostem ne bihîstiye.»

Go:»Pisyar jûjeyî bike

Gazî jûje kir. Gotê:»Ya jûje.»

Gotê:«Ez benî

Gotê:«Rostem Îranê heye ?.»

Go:»Belê ez benî. Rostem wê li Îranê hey

Go:«Rostem çend e?»

Gotê:“Rostem ew jik (jî) ji tematê min e. Wekî Rostem bête bajêrê me tu tişeyî (dişêyî) nobê lê bigrî?“

Go:“Belê ez benî.“ Go:“Wekî bête bajêrê te çi hedê wî, babê wî ye, ez çingilê wî bigrim pi (bi) saxî bo te bînim.“

Go:“Emferî (eferîn) jûje.“ Gotê:“Jûje ev şeve biçî nobê li bajêrî bigrî.

Go:„Ji kî terefî?.“

Go:“Ji terefa rojavayê.“

Go:“Belê ez benî.”

Wî şevşîva xwe xwar, jûje rabû, nanek helgirt, lepê xwe li girarê da, dêna ser wî nanî, ew nane têg werkir.

Gotê:“Jûje, eve bo çiye?”

Gotê:“Ez benî wextê biçim nobê nîva şevê luqmayek hose (ho bo paşevî) bixum, da xewa min divê rabît.”

Jûje rabî (rabû) ev nane kir danga (dehmana) e’baya xwe, nivîna xwe bir, çû dergahê rojavahê deynat (deynand). Ew rabû çû lig (li nig) piçûka, ev nane û ev girare dênade (dênande) ber wan, riya xwe girt, cilê xwe kirîn ber xwe, li hespê xwe suwar bû, gurzayê xwe înat, çû li ba dergahê roelatê (rojhelatê), gurzayê deynat, hefd (heft) mexal li ser êk xerab kirin, riya xwe girt, çû lik (li nig) piçûka, çek û cilê xwe êxistin, hate mal. Dîtra şevê hefd mexalê dî xerab kirin, çarexê bajêr gerha, her şev hefd mexal xerab kirin, bajêr kambax kir. Bî (bû) hawar. Xelkê Rexşê Rostem dîd (dît), li bajêrî bû hawar.

Go:“Rostem vê li ber çiyayî şikeftek tîra. Şevê tê pê bajêrî xerab kit, bi rojê vê li wêrê.”

Çûne hawarê.

Heçî Gurnîs bû Rexşê Rostem suwar bû, Bêjan darek bi destê xwe girt. Dêwê Mazinderanê go:“Jûje hespê min çêke.” Hespê wî çêkir, suwar bû, gurzeya xwe bir çû hawarê. Jûje derket li dû wî diçît.

Keça dêwê Mazinderanê gazî kire Rostem, gote:”Çiye?.”

Go:”Were nik min.”

Riya xwe girt çû nik keçikê. Gote Rostem:“Tu biçi (bo çi) hatî?.„

Go:“Eve çend roje kes nizanî ez Rostem im.”

Go:“Tu piçi (bo çi) hatî?.”

Go:“Ez hatim babê te bikujim.“

Go:„Babê min dê te bi vî şîrî (şûrî) kujim (kujî).“

Go:„Xulî bi serê te, stoyê babê min ew begûranê mufriqî (menderûnê pirinc), heke şîrê (şûrê) te birrî, tu dê babê min kujî, naxwe babê min dê te kujît.“

Ewî şîrê xwe helgirt, li wî begûranê mufriqî da, şîrê wî bî (bû) du ker.

Ew gotê:„Ya Rostem.“ Go: “Ez şîrê (şûrê) babê xwe bidim te, tu babê min pê bikujî, tu dê min bi xwe (re) (bibî)?.“

Go:„Herê.“

Go:„De were bicemhe (xwe xûz bike) ez bêm ser pişta te, şîrî (şûrî) vê hilavistî (mue’leq e), bo te bînim xwarê.” Rostem cemha, kecûg (keçik) rabû piya, xwe deyna li ser pişta Rostem, hefd paresû ji paresûyêd Rostem ewî (wê) şikandin, hestî ve sax lê pelixandin.

Go:“Ya Rostem pa wekî piyayekî min çû(m) ser pişta te, min tu kuştî, pa tu dê çawa babê min kujî?. Belê de rabe tu were ser pişta min, şîrî (şûrî) bîne xwarê.”

Keçik cemha, Rostem pê xwe deyna li ser piştê. Herdu qewetê xwe li ser berdan, keçik rakir, Rostem şîr (şûr) îna xwarê. Ev şîre (şûre) deynat begûranê mufreqî, kire du qat. Rostem şîr (şûr) kire bin kefşê (ebayê) xwe, riya xwe girt, çû hawarê birayê wî Gurnîs, xwarza ê wî Bêjan, kelex (laşe) wê êxistin erdê, xwîn bi cobara çît. Destê xwe li Gurnîs hejnad, Gurnîs hat, çek û cilê xwe êxistin, Rostem wergirtin. Rostem rabû, li Rexşa (Rexşê) Belek vepeleşî, mexes û gulweşîn kir, tang û baletang lê şidandin, rikêbê deltozî pê va kirin, ligavê zêrî da ser, gulîf û kutag (kutan) jê berdan, gehîp û dukep tê deynan, qebûrê tîra ber piştê ra kirin (kir). Ew rabû ji pê ve, bejn û balayê xwe ma fikirî, hef (heft) zerî hef (heft) kumzerî li ser êk û du wergirtin, îna qeşerî bi stoyê xwe da kêşa, gustîra feth’î kire tiliya xwe, pê xwe kire rikêbê, Rexşê Belek ajot, çû ber kepê dêwê Mazinderanê rawesta.

Gotê:“Hey gidî jûje, eve tuyî Rostem?.”

Gotê:“Tu kûrê jar du (ji herdu) çava, ma tu nizanî ez Rostem im ?.»

Ewî gotê:«Gidî Rostem, karê xwe bike, da li dûr û heta bigejim (te) » [Niviskar di vir da bi xwe dibêje, ku ev hevok naye fêhmkirin.].

Ewî gotê:“Ya kafir bi ray (rûy) Allah, aman Allah, bi nan û nimakê Hemzey, pi (bi) serê Keyxisra paşa, bi gora Samê Nelima, ez hatim h’êfa Samê Nelima şte (ji te) vekim.”

Gotê:“Gidî jûje, derbê xwe deyne.”

Gotê:“Ya kafir, heçî rêza me malê sahib, qeraniyê rêza me nîne, em berê derbê xwe deynin, tu berê derbê xwe deyne. Heke tu min bikujî da ez bê îmam (îman) bim, heke tu min bikujî da ez wecekî (rûyekî) bo Zalê pîr Keyxisra paşa ser textê Îranê bigrim.”

Kafir rabû ser rikêbe, gurzayê meresank (giran) hilîna ber perêt esmana, zûrezûr (awîs) jê hat, şibêtê kûçkê sa rewîn (rewî). Talpêt (terpêd) qerêjê jê rabûn, toz û e’cacê girtî serêt kêriya, baranek emranî lê barî. Ader hate hejanê, behir hate liqyanê, hûta lehenga serê(d) xwe ji behra deranî, kevra berê pist (berêd pût) xwe werandin, milyaketa ji ezmana lingê xwe ji ber hilkêşa, ewî ev gurze deynade. Rostemî mitalê pilayî ser stoyê xwe dekelînat dênade ser serê xwe, gurzayê kafirî ji ezmana hate xwarê, (li paş) piştê Rostemî bi erdê ket, hef (heft) kumzerî kirne xelek stoyê Rostem înan xwarê, bayê Nîsanê lêda, dunya zelal bû, ev toz û e’cac betal bû(n). Rostem rabû, rikêbekê Rexşê Belek da, ewî nef (zêt) di xwe da, go: “Ey ez Rostem im. Rostem kurê Zalê ye, Zal kurê Qarê ye, Qar kurê Samê ye, Sam kurê Pîrî ye, Pîr kurê Nelima, Nelima kurê Gawiyaxî, Gawiyayî kurê Qeyteran, Qeyteran kurê Qamêran, Qamêran ji nevî Adem. »

Go:“Hey dost, hey dost, bi bevr (bevl) û beyan, bi hukmê şahê Îran, gemertîlo ejgesto (kembertîlo eşkesto) ber miyan. [Niviskar bi xwe dinivîse, ku ev pevek naye fêhmkirin.], bi hukmê şahî Mazinderan, ewî pê xwe bi rikêbê şidand, hat ber kepê dêwê Mazinderanê, li bayê bezî, ev şîre (şûre) avêt, li şîlka serê wî da, heta bejinî kire du qat.»

Kafir gotê:“Ya Rostem bo çi derbê xwe deynanî?.”

Go:“Ya kafir derbê me derbek e, zerbê me zerbek e, dê meydanek bide hespê xwe.”

Wekî kafir dicemha kare kete wê rexê, êk kete vê rexê.

Go:“Subhan ji Rebbê a’lemê.”

Go: “Kiloxayê bapîrkê min Samê Nelima şikeftek bû, eve bû du şikeft, êk bo dewara, êk bo mirova, da karwan û bazirgan têda biêwirin (bihêwirin).

Ewî ji wêrê kire xar, qîrek li eskerê wî kir, da ber gurza, kunfeyekûn kirin, xelas kirin, birhandin.

Gazî kir:„Aman dexîl Rostem. Mêr (nêr) xelas bûn, mane jin.“ Rostem serê xwe betal kir, gazî kir Bêjan, Gurnîs. Gurnîs hat, Bêjan hinda bû.

Gote Gurnîs:“Ka Bêjan?.”

Go:“Heta nuha li hêre bû. Ew rabû keleg (Kelex) vedan.“

Gazî kir:“Bêjan, Bêjan.”

Bêjan ciwaba wî da, go: “ a…”,

Çingilê wî girt ji bin kelexa îna derê.

Go:“Ya xalo, te ez nuha ne îna (înama) derê, ez dimirim bee’cim, ruhê di min nedima.

Bêjan bir ser avê şuşt. Riya xwe girt, çû bajêrî, mala dêwê Mazinderanê, batmiş kir, bar kir. Keça dêwê Mazinderanê bo xwe înad, gohêd dêwê Mazinderanê jêkirin, riya xwe girt, suwar bû, vegerha hat, hate şikeftê, xûşka kafira bo Bêjanî înat, keça dêwê Mazinderanê bo xwe înat. Pê da bî (da bû) rikêbê ba (va), hate mal. Şivanek dîd (dît).

Go:“Here mizgînî bibe bo Zalê pîr, Kêxişra paşa; Rostemî hat, dêwê Mazinderanê kuşt, kiça dêwê Mazinderanê bo xwe înat.”

Mizgînî bire bajêrî, bajêrê Îranê suwar bûn, fêris û palewan hatin, ji pêşê Rostemî va hatin, kire cedîd (tirad), kire şehyane, riya xwe girtin, çûne mal. Rostem peya kir, zêr ser serê wî ve hilavêtin, dawed (dewat) şehyane bo Rostemî kir, jina wî mar kir bi dawat û şehyane, kire şeqlobeqlo, da nav aqilo qoz qelfendî, şorbe bi tiloxê, behare li Bosilê (Mûsilê), kerkête hatiye il (li) ber kujulkê asê kirin, hîkaye çû bi deştê, da (dayka) wî û bab çûn bihiştê. Heçî ne bihîst bijîd (bijît), hat û ji wê ve, rehmet li dêy û babêd gohdara, êd me jig (jî) vê ra.

_______________________________________________________

Jêder:

Ji aliyê Albert Socin û Eugen Prym ve di sedsala Nozdehê de (1887) hatiye bihîstin û nivisandin û li Petersburgê/Rûsiya hatiye belavkirin)

Mela Mesîhayê Tirwanşî: Beyta Qiyametê (1)

Mela Mesîhayê Tirwanşî [ 1882-1973 ]

Tîpguhastin: Cankurd

Subhan ji şahê qudretê

Guh bidêrin vê qissetê

Kesêt evê vê ummetê

Bes biken ji vê dinê

Bitirsin ji mirinê

Vebîr xwe bînin şeva bi tinê

Bitirsin ji paşerojê

Daîmen şevê û rojê

Ji agirê û germay dûjê

Guh bidêrin ciwan û pîr e

Ya gelê beniyêt feqîr e

Mirinê neken ji bîr e

Ji bîr biken zêr û malî

Da her bigrîn û binalîn

Ji tirsa yê Zulcelalî

Karê xwe biken xebatê

Lez biken demê û sea’tê

Ji roja  e’resatê

Bilerzînin ji hîsabê

Ji mehşûşa î’qabê

Ji heybeta e’zabê

Ya gelî xelkêt evê cemae’tê

Guh bidêrin vê qissetê

Da bo we bikem beh’sê Qiyametê

Qiyamet rojeka pir xewxa ye

Nêzîke hind ne maye

Meferê me her Mewla ye

Zeman ku çi perête

Qiyamet wextê bête

Çi (2) halev ser me tête

Çi halekê mekan teng e

Çi rojeka vedeng e deng e

Yê bi heq dizanît, h’al çi reng e?

Zemanêt radibne ve însan e

Qazî bi xwey Sultan e

(……   …….      ….. ….)

Qazî şehê ekber e

Dê ket roja meh’şer e

Mihemmed nebiyê ekber e

Mihemmed li dîwanê

Roja h’eşrê û mîzanê

Xwe dihavête meydanê

Ew h’ebîbê Qureyş e

Li qiyametê xîretkêş e

Li meydanê tête pêş e

Ew Xaliqê Reh’mane

A’lemê diket wêran e

Kes naket çi pirsan e

Wêran diket dunyayê

A’lemê dibet fenayê

Kes nîne li wî biketin rayê

Ew şah e, ew emir e

Ew sultan e, qedîr e

Bê  malxwe û wezîr e

Ew emir e, padşa ye

Ji hindî mexlûqatêt di dunya ye

Ew dizanît u’mrê wan çi  maye

Ew dizanît u’mrê wan  e

Wekî têtin burhan e

Xirab diket wêran e

Wekî têt ew  mecal e

Bi pirs û bi sual e

Dibêjîtin Israfîl derh’al e

Wê dibêjîtin yê Wehab e

„Ey Israfîl zû rabe

Da a’lemê bikem xirabe

Ku min emir da te

Ji hindî mexlûqate

U’mrê wan çû pirate

U’mrê wan çi ne maye

Sorê (3) bigre çi ne maye

Da ev roke bikem xewxa ye

Tu rabe bi destûrê

Bi destê xwe bigre naqûrê

Lez bike pifke Sorê

Tu rabe bi xewxake

Mîl û çiya têk rake

Mexlûqata fena ke »

Israfîl wekî zanî

Sor di devê xwe danî

Bi qudreta subh’anî

Subh’an şahê qudretê

Ne gehand ji xefletê

Bi Sorê pif diketê

Wê dibêt şahê sîfat e

Ji hindî mexlûqat e

Kî maye yê bi h’eyat e?

Izraîl wê dibête

« Hukim her li (4) te tête

Mexlûqaim hemû perête

Ez geryam li hemiyane

Li tebeqe êt erd û esman e

Min kes nedît bi giyan e

Min kes ne dît bi wucûd e

Rûh’ ji qaliba mewcûd e

Ji xeyrê Iblîsê merdûd e“

Ferman diket yê Celîl e

Dibêjît: “Ya Izraîl e (5)

Tu her lez bike bi tee’cîle

Tu here bilerizîne

Bigeh Îblîsê lee’în e

Rûh’a wî bi zeh’metî bistîne

Xweş xweş here bi heybet e

Bi xezeb û bi mîh’net e

Rûh’a wî jê bistîne bi şiddet e”

Izraîl hate xare

Bi h’îkmeta yê Cebbar e

Ji teleba yê kuffar e

Izraîl dibêjît: “Ya Îblîs e

Ey li xwarê xesîs e

Te çend şûl kirin telvîs e

Eve çendî çend sal e

Ev Ademî rakirin zal e

Ve (We) xwe ra pêda kirin heval e”

Ew kopekê beraz e

Vê dikevîtin gazegaz e

Li xwe tînîtin î’raz e

Dê ketin dengedeng e

Lê zer dibîtin reng e

Dê bezît wekî xedeng e

Dê revît wekî xezal e

Ew kopekê şekal e

Ji tirsa nalenal e

Ji tirsa dê ketin giryanê

Li ber heybeta rûh’kêşanê

Ji Izraîl dixazît emanê

Izraîl dibêt: “Ey kafirê lee’în e

H’ukmê şahê emîn e

Ev roke tu çi eman nîne”

Izraîl dibêt: “Ey kafirê  mirar e

H’ukmê şahê Cebbar e

Tu xilas nabî ev care

Ey musteh’eqê  cezayê

Kes nema ye li ser dunyayê

Wext e tu jî biçiye fenayê

Wext e te ji dunyayê rakem

Şerbeka avê bi devê te da kem

Rûh’a te bi zemherîrê şakem“

Here wekî seyê pîr e

Vê dikevît hîrehîr e

(……    …….    ……. ….)

Hîrehîr e ve direvîte

Bi meşriq û bi mexriba ve dicemîte

Izraîl vêra digehîte

Izraîl dibêt: „Ey musteh’eqê lee’netê

Raweste vê see’tê

Tam bikevê şerbetê

Ew şerbeta weku merg e

Tam bike av û terg e

Dê li te sojin mêlak û cerg e

Dê sojin li ber êşanê

Dê bihejin li ber kovanê

Ji ber zeh’meta rûh’kêşanê“

Ew sezayê lee’netê

Kefte benda zeh’metê

Nabînît çi reh’etê

Her wekî ewî zanî

Bi e’zaba yê subh’anî

Rûh’ ji qalibî deranî

Wê dibêjît yê Mewla ye

Ew ji bo Qabidrûh’a ye (6):

“Mexlûqêt min kî maye?”

Wê dibêjîtin Ezraîl e

Ya Xaliqê Celîl e

E’bdê te mey zelîl e

Izraîl wê dibête:

“Subh’an li heybetê te

Ez mayme e’bdê te”

Wê dibêjîtin yê Zulcelal e (7)

Bilindê bê zewal e:

“Tu jî bimre  mecal e

Tu jî bimre gera te ye

Bi destûrî û îzna me ye

Baqî îman her ji bo te ye”

Izraîl guh didêrîte

Gazîyekê radihêlîte

Bi îzneha Xwedê dimirîte

Fena bûn îns û can e

Weh’ş û teyr û h’eywan e

Mexlûqêt erd û esman e

Erd û esman kerker bûn

Melek di şapera wer bûn

Rûh’ ji qaliba veder bûn

Mexlûq ku bûn ew fanî

Ew stêrêt nûranî

Dê werhin ji esmanî

Ew stêrêt ron û geş e

Roj û heyvêt şefeq xweş e

Dê xesifin, tarî û reş e

Dê tarî bin hemû vêkra

Çel û çiya dê çin têkra

Erd û esman dê bin jêkra

Ew çel û çiyayêt kubar e

Hat bayekî dijwar e

Kirne tûz û xubar e

Wê dibêtin yê Mewla ye

Xaliqê bilindê ee’la ye

Bo min quwwet e, her beqa ye

Dibêjîtin: Ezim yê Cebbar im

Êk im, her li qerar im

Ez Wah’idê Qehhar im

Wê dibêt şahê letîf e:

“Kanê beniyêt şerîf e

Li wana yêt leîf e?

Kanê kafirêt sewda ye

Xudan koçk û sera ye

Ku wan li min girtin dee’wa ye?

Kanê evêt kubare

Ku wan rizqê  min dixare

Li ser dunyayê, Li gel min digirtin benare?

Ka mêrêt li dîwanê

Gedayêt li meyxanê

Cundiyêt li meydanê?

Kanê şah û emîr e

Xudan malxwe, wezîr e

Bo çi ranabin, bikin tedbîr e?”

Kes ne maye li wê xerabê

Bibêjît wê sewabê

Ve Xaliqî ra bidetin cewabê

Cewabê dê det her bi xwe ye

Ew pakê munezzehê bi zatê xwe ye:

“Ev mulkiyê te her ji bo me ye

Ji bo me her qudret e

Padişahî û e’zemet e

Mîrî û seltenet e”

Ji ew paşî yê Cebbar e

Birandin çend mîqdar e

Rakirin melekêt çar e

Ew melekêt celîl e

Cibraîl û Izraîl e

Israfîl û Mîkaîl e

Ew her çar ku rabûn

Bi tirs û lerz û tabûn

Li qiyametê multeqa bûn

Wê dibêt şahê qudretê

„Herin biken xilmetê

Di ew rînin cennetê

Bigerhin li qesrane

H’ûrî û hemû xilmane

Hay biden hemyane

Hay biden cennetê

Bixemilînin bi zînetê

Bo Mihemmedî û ummetê

Cennetê bizeyinînin

Buraqa bixemilînin

Ve Mihemmedî virêken (werînin!)”

Ew Buraqa nûrîn e

Digel alayêt rengîn e

Digel h’ûlle û tancêt nûrîn e

Li yaqûta eh’mer bûn

Li xav û ziberceda exler bûn

H’ûlle sor û zer bûn

Melek diken xebatê

Dizeyinînin cennatê

Dixemilînin wê  sae’tê

Dixemilînin h’ûriyane

Di gel tox û alane

Li gel Buraq û h’îllane

Ew melekêt Xwedê ne

Wan tox û alavê ne

Li meydana qiyametê ne

Dibêjin:“Erê meydanê

Ey xerabê, wêranê

Qebrê Mihemmedî kanê?“

Wê dibêjin erdê Xwedê ye:

„Bi wî kem yê weha ye

Nuzanim bidem cewabe  (??)

“Bi wî kem yê Cebbar e

Hat bayekê dijwar e

Kirme tûz û xubar e“

Bi fermana yê Sebûr e

Melek dibînin ji dûr e

Erdekî diçîtin nûr e

Ew çû bûn bi îctîhad e

Qederekê çû bûn tevave

Ew nûrha yê gulbav e

Yê ewwel Cibraîl e

Qasidê şahê Celîl e

Bi derkefta, bi tee’cîl e

Ew melakê Reh’man e

Dê çîte tu ber wan e

Dê girît her bi ew xane

Wê dibêjîtin yê nûrîn e:

“Ya Cibraîlê emîn e,

Eve çi huzn û girîn e?”

Cibraîl dibêt: “Ez lew digirînim

Mihemmedî dibînim

Qewî li wî şermînim

Ê şermînim li wê qissetê

Xudanê Şefae’tê

Dê pirsît li ummetê

Dê pirsît bi xîtab e

Gotin evro ya bê hîsab e

Dê çewa dem cewab e“

Melek diçin temam e

Sekinî bûn bi îkram e

Li Mihemmedî kirin selam e

“Selama yê Semed e

Xweş riza ye bê Eh’ed e

E’leyke ya Mih’emmed e

Ya nûriha berekatê

Tu rabe di e’resatê

Xudanê şefae’tê”

Ew xatemê enbiyan e

Radibîteve ji qebran e

Dadiweşînit rihan e

Riha alaxê dadiweşînît

Çavê nûrîn teltînît  (hiltînît?)

Cibraîlî pê dibînît

Dibêjît: “Ya Cebraîl e, bibêje

Eve çi roj e hoya dirêj e

Min tu ne dîtibûyî li mêj e

Çi roj e, çi zeman e

Dunya bûyev meydan e

Diyar nînin çi î’mran e”

Wê dibêjîtin yê nûrîn e

Ya Cebraîlê emîn e

“Kanê Mekke û Medîne?”

Cibraîl dibêjîtin sewabê

Ve nebî ra detin cewabê

“Ev roke roja h’îsabê

Ev ro roja fîraqê

Ya wee’dê û mîsaqê

Hilo suwar be li Buraqê”

Ew suwarê serwer e

Dibêjîtin: “Ka Ebû Bekir û U’mer e

Û Osman û E’liyê heyder e?

Ew suwarêt serbestin

Celeb girtin li desta  (deşta)

Rawestin li pêşî desta”

Wê dibêjîtin yê nebî ye:

“Ya Cibraîlê exî (8) ye

Ummeta min li ku ye ?

Ya exê (birayê!) bo min bira ye

Bê  minnet û riza ye

Ummeta min kî maye?

Ez mame li jiyan im

Bi muştaqê h’eyran im

Bo emmetê xwe dilkovan im”

Wê dibêjîtin melekê emîn e:

“Bi wî kem yê nûrîn e

Min hay ji ummeta te nîne

Bi wî kem yê subehe

Ne Adem û ne Nûh’e

Ne hatiye bi kes rûh’e »

Ew suwarê qiyametê

Wî sicûde çû wê sae’tê

Her digrît bo ummetê

Xaliqî  ku we dîte

H’ebîbî digirîte

Baranekê dadirêjîte

Bi qudreta ê Reh’man e

Wekî têtin baran e

Heta çil rojan e

Çil roja dibarîtin

Çend mîqdar pê ve diçîtin

Mexlûq paşî ditirsîtin

Ew Xaliqê Celîl e

Wê dibête Israfîl e

“Hilo pifke Sorê bi tee’çîl e”

Bi qudreta îlahî ye

Pif dikete şaxî ye

Vêra dikete gazî ye

Wê gaziyê radibêye

“Ya mexlûqêt Xwedê ye

Rabin ev ro roja h’eşrê ye

Ya hestiyêt kerker bûyî

Ya leşê jêkra bûyî

Qiyamet wa rabûyî

Werne derê ji qebran e

Ji zikê h’ît û beh’ran e

Werne ber lîqayê Reh’men e

Werne ber lîqayê

Li qiyamet û xewxayê

Ji e’mela û cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

Her ji vê gaziyê ra ya mezin e

Rûh’ ji Sorê difirine

Li qaliba dihine

Erwah’êt wane dave

Li qaliba bûn belave

Hemû cemyan tevave

Hemû rabûn di e’resat e

Ji hindî mexlûqat e

Hemû dizanin e’resat e

Hemû dizanin eh’wala

Xwe bi xwe dibêjin hevala

“Wey le me yê xerabe mala”

Ew beniyêt sergerdan e

Radibineve ji qebran e

Çil sala li ser piyan e

Çil salêt dî tevave

Roj gezekê (gazekê) li hindav e

Dê lê sojin hinav e

Çil salêt dî bi qiyas e

Serkolin di pêxasin

Ne kizot e û ne libas e

Kesê hay li kesê nîne (niye!)

Ne babê û ne dayê ye

Ji ber germa rojê ye

Ji ber germê û şeqawetê

Di roja qiyametê

Kes di hewara kesî netê

Li qiyametê û xewxayê

Li poşiya û weylayê

Hemû dizanin xebera (dayê?)

Wê dibêjin: “Wey le me bê mefer e

Li me dirêj bû meh’şer e

Kî dê bo me ketin mehder e? (9)

Kî dê bo me ketin vê hîmmetê

Mehderê diket vê şefae’tê

Me xelas biket ji vê zeh’metê

Me xelas biket ji vê xewxayê

Ji e’mela û ji cezayê

Ji e’zabê û cefayê”

Ew beniyêt miskîn e

Wan ji ber germê taqet nîne

Di pêxasin, di şeqî ne

Di rûsin, di qelender e

Di pêxasin, di bê mefer e

Dê çine nik Adem pêxember e

Ew beniyêt Xwedê ne

Her digrîn û her dibêne

Ve nik Ademî ve têne

Dibêjin: “Ya babê me yê pîr e

Sotîn em êt feqîr e

Tu jî li me bike tekbîr e (tedbîr e!)”

Adem ve (bi) wan ra dibêye:

„Min xariye ji darê ye

H’eya (fedî) dikem ji Xwedê ye

Bi wî kem yê sebûh’e

Şefae’tê nakem bo çi rûh’e

Hûn herne nik nebî Nûh’e“

Adem ne kir şefae’t e

Bê hîvî bûn der sae’t e

Jê zêde bûn şeqawet e

Di şeqî da li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Nûh’ra digehînin

(…..          …..              …..)

Dibêjin: “Ya Nûh’ pêxember e

Li me dirêj bû meh’şer e

Bo me bike mehder e”

Nûh’ dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

Hûn herne nik Ibrahîm e“

Ji nik wî wê zelîl diçin

Bi qudreta yê Celîl diçin

Ve nik Ibrahîm Xelîl diçin

Dibêjin: „Ya xelîlê Reh’man e

Hatîn em êt sergerdane

Hîvî biken nik yê Subh’an e“

Wê dibêt Ibrahîm e:

„Ez bi xwe mehderçî nîme

Hûn herne nik Mûsayê kelîm e“

Ew ji nik wî cuda bûn

Bê hîvî pêkve rabûn

Bi Mûsayî multeqa bûn

Dibêjin: „Ya Mûsa, tu bi Xwedê key

Em hatîn debrê lê key

Sotîn, tu hîviyê bikey“

Wê dibêjît Mûsa ye

„Şermê dikem ji Mewla ye

Hûn herne nik Isa ye“

Dibêjin: „Ya Isa, em bê mefer bûn

Di xubara qiyametê da wer bûn

Sotîn em, kerker bûn”

Isa dibêt: “Ez ew nîme

Xudanê mehderê nîme

(…..    …..       …….)

Hûn bo çî we di nezanin

Sewdayêt sergerdanin

Xudanê şefae’tê nizanin?

Ya şeqîyêt melîle

Her êkî ji me bi h’alê xwe meşxûl e

Herne nik h’ezreta yê resûl e

Resûlê rîsaletê

Di roja qiyametê

Ew dê ket şefae’tê

Ew h’ebîbê muxtar e

Li Buraqê suwar e

Ev roke ew serdar e

Em jî hemî bi Buraqîn

Nebiyên te xelaqîn

Bi Mihemmedî di muştaqîn”

Wan ku bihîst ew mizgîn e

Hemû vêkra girîne

Dibêjin: “Ey Mihemmed navşirîn e”

Hemû vêkra bi giryanin

Sewdayêt sergerdanin

Li Mihemmedî di h’eyranin

Di h’eyranin, di feqîrin, di miskînin

Li çûnê dilerizînin

Hewara xwe ve Mihemmedî radigehînin

Dibêjin: “Ya h’ebîbê me yê pak e

Di qiyametê bûn hîlak e

Li me sotîn mîlak e

Ummet qewî ya bi e’zab e

Bi şedîd û bi î’qab e

Sotîn, bûne kebab e”

Mihemmed dibêjît: “Ya ummetê!

Hingo çi dikir di qiyametê

Ji germê û dûjê û zeh’metê”

Ewî ku ummet dîte

Qewî dil pê disojîte

Diçîte sucdê û digrîte

Ferman diket yê Reh’man e:

“Ey Mihemmed bizan e

Ev roke ne roja sucdan e

Eve ne ew  mecal e

Serî hilîne derh’al e

Meqsûdê bike sual e”

Wê dibêjîtin Mihemmed e

Ya xaliqê Semed e

Suala min ummet e.

1) Jêder: Vejîn, hejmar 3, Zivistana 1996ê, r. 91-108, Dihok

2) Di teviya metnê beyta qiyametê de (çu) li ciyê (çi) hatiye.

3) Israfîl roja rabûnê (qiyametê) pif Sorê (şaxê) dike

4) Li: Ji

5) Mebest Izraîl e, ku rûh’an distîne.

6) Xudanê mezinahiyê

7) Peyvêd di kovanan de yên Cankurd in

8) Exî bi erebî ye: Birayê min

9) Mehder: Şefae’t û înfîkak û qurtalbûn

*      *       *       *