Hamêd Bedirxan

Cankurd

Hamêd Bedirxan Hozanvanekî mirovnêz bû Baş tê bîra min. Piştî reva Ereban a mezin bû li ber Îsraîl di cenga 1967’ê de, em xwendekarên dibistana navîn, ku çavên me taze li pirs û kêşeyên ramyarî, çandeyî û netewî vebû bûn û bi taybetî li pirsên çînî û fîlosofî..Me gellek pirtûkên, ku dihatin wergerandin bo Erebî dixwandin û gava pirtûkeke bi Kurdî bi dest yekî keta, êdî ew padişahê me bû, em li ber û dora wî digeriyan, ku wê pirtûkê bi dest xwe ve bînin û bixwênin.. Di wê demê me gellek zanayên ereb ji mamhostayan dinasîn, lê kurdekî fena wan bi çandeyê dizanî pêrgî me nehatibû, me nedîtibû.. Ez heftê carekê an du caran diçûm ba hinek mamostane kurdên komonîst û bi wan re diketim peyv û gengaşan li ser kêşeya netewî û li ser hinek pirsên çînî..Ez ji wan pir fêr dibûm û min pir pirtûk ji wan dibirin û dixwandin, lê bîr û baweriyên min cuda bûn ji yên wan û di pirsa netewî de em tersî hev û din diçûn.. Rojekê min li ba wan destnivîseke xweşxêz bi zimanê erebî li ba wan dît, hozaneke nûjen bû ya bi navê “Ricûu’n mîn Waterloo: Vegerek ji Waterloo” û pareke din ji hozanekê, ku bi navê “weseka min”..Min ewan xwandin..Ez gellekî bi wan hikar bûm, lê zimanê wan ê erebî jar bû, tê de pir şaşiyên çûnivîsê hebûn.. Ji min re gotin, ku evan hozanên Hamêd Bedirxan in û ew kurdekî ji bakurê Kurdistanê ye, mala wî li gundê şîyê ye, li ser sînorê ye, pir hejar e û pereyê wî bo çapkirina destaneke hozanan nînin.. Min pir hez kir, ku ez wî binasim û di demeke kin de ew ji gund hat Helebê û min ew li mala wan mamhostayên çep dît..Xortekî mîna min di destpêka hişyariya xwe ya ramanî de, dê çawa kanibe li ber lehiya çemekî mezin ji çand û dûrok û hozan û serpêkên ramyarî û ramanî raweste..?! Bi rastî ji wê dîtinê ve, em bûn dostên hevdu û hercarê ew dihat Helebê, dihat mala me jî. Destpêkê bavê min digot: – “Kurê min ev komonîst e û çil salî ji te pîrtir e, tu çawa li gel vî bûyî dost?..” Min jî bersiv didayê: – “Ma ne hemî dostên te yên, ku tu bi wan re bi kaxetan û tawlê dilîzî, tev komonîstin..” lê piştî demekê êdî bavê min jî bûbû dostê wî .. Wek ji min re ewî bi xwe gotiye; ew helbesta “Vegerek ji Waterloo”, ku bi rastî yek ji hêjatirîn parçeyên bijarte yên hozanên wî ye, gava di karê avahiyê de kar dikir nivîsî bû, tenekeyên tijî çemento li ser milên xwe radikirin û di silimek darî re hildikişî, da nanê zikê xwe bistîne..Ewî digot: “- Karkir û xudankar bawer nedikirin, ku helbesteke mîna wê ji dest min derketiye..” Di wê helbestê de ew reva Ereban ya ramanî, reva hişê êldarî û reva sosyalîzma netewî û kêmhişiya çîna serdest û deselatdar tîne zimên..Dixwast bo Ereban bibêje, ku pêwîste ewan hişê xwe biguhêrin û ji reva 1967’ê fêr bibin.. Ew hozan hat belavkirin û navê Hamêd Bedirxan êdî ket ser gellek zimanan.. Hamêd Bedirxan bi windakirina Nazêm Hîkmet hikar bûbû, pir ew dihanî ser zimanê xwe û ji min re li ser Hemzatov, Lorka, CHE Geovara û pir qehremanên şoriş û çandeya çep dipeyivî.. Ez ji wî fêr bûm pir tiştan, tenê gava serxweş dibû, ez jê dixeyidîm ji ber ku ez dij bi noşîna mey û Ereqê me û min hez dikir ew bipeyive û cîhana min a çandeyî bi zanîna xwe dagire, fireh bike.. Hamêd ji aliyê diravî ve pir hejar bû, lê ew pirtûkxaneya hozanvanî û ramyarî bo gellek xwendekarên kurd bû..Hozanvanên ereb hîn ew baş nas nekiribûn, lê di nav Kurdan de pir hatibû naskirin.. Pişt re Li nav Ereban navdar bû. Gava ez bi wî re li ser Kurd û Kurdistanê dipeyivîm, di wan salên pêşîn de ji hevnasîna me, ji min re digot: “-Ena lestû mîn wetenîl eşîre: Ez ne ji niştê êlê me.”. Lê min bihîst, ku Hamêd Bedirxan di salên dawiyê de ji jiyana xwe piçekî bêhtir ber bi pirsa netewî ya kurdî ve hatibû û li ser tevgera netewî ya kurdî jî dipeyivî û tozeke Kurdînî jî xistibû nav hozanên xwe..Mixabin! Em ji hev bi dûr ketin û gava hatiye Almaniya, hinek xêrnexwaza nehêlan ew min bibîne.. Hamêd Bedirxan nedixwast pir li ser ciwaniya xwe bipeyive, loranî ew diêşiya gava li ser wê demê dihat pirsîn..Lê diyar bû, ku ew di jiyana xwe de pêrgî pir serpêkên bi hêstir û girîn hatibû.. Ji min xwast, ku ez hinek hozanên wî wergerînim bo Kurdî û du caran jî helbestên xwe bi Kurdî ji min re xwandin..Wî rexneyên xwe li nivîs û hozanokên min dikirin û şanoweke min abi zimanê erebî li gel xwe bir, ku jê re sergotinekê binivîse, lê me hev û din piştî wê nedît, ez çûm bendexaneyê çûn û hatina wî jî kêm bû.. Digot: “- Bi Erebî binivîse, da tu navdar bibî, pişt re bi Kurdî jî binivîse..” Lê mixabin! Min gellek hez dikir, ku fêr bibim nivîsîna bi Kurdî û tevî ku ez bi Erebî baş dinivîsim, lê di wan salan de tenê min sê gotar bi Erebî belav kirin..Tiştên, ku min bi Erebî jî ta niha nivîsandine, giş mane, min nedane çapkirinê. Min hinek helbestên Hamêd Bedirxan wergerandin, lê ewan li welêt man û ez nizanim çi bi wan hat..Destana wî (Li ser rêyên Asiya) ku bi Erebî ye, hat ji min re, lê mixabin! Ew destan jî Feuzî Etroşî ji min bir û venergerand.. Di pirtûka min a hozanê de (Dilopeka xwîna dila) hozana tev paşîn ya Hamêd Bedirxan e, min ji Erebî wergerandiye û navê wê (Leşkerên Hêviyê) ye..Destpêka wê jî wilo ye: “Werin zarokno! Zarokên welatê min! Zarokên hemû welatên cîhanê! Em ji çavên xwe hêstirên sotinê, dudiliyê û keserê bimalin…” Ez dixwazim di vê navê de du bûyeran li ser Hamêd Bedirxan bînim ziman: Carekê hat mala me û di wê rojê de min bihîstibû, ku polîsên veşartî dîsa hatine mala me, li min pirsiyane..Hamêd Bedirxan ji diya min pirsî, ka bo çi hêstir ji çavên wê dibarin, diya min ji wî re ew nûçe got, Seriyê xwe bada û bêdeng ma, hîç tiştek negot, lê min dît, ku hêstir ji çavên wî jî dibarin.. Min ji wî re qehwe anî û gotê: “- Mamoste! Tu bo çi wilo xemgîn bû?!” Gote min:“- Te ciwaniya min anî bîra min..Erê ma hîn kurdek li ser rûyê zevînê heye neketiye zindanê?” Pişt re gote diya min a, ku leganeke tijî gul li ber wê bû: “- Gul hatine pêdakirin, ku mirov li wan temaşa bike, wan bihin bike, ne wan biçirîne, ku bike şîrone û leçer..”..Ew ji ciyê xwe rabû, destê xwe li milê min xist û got: “- Eger tu dixwazî bibî mirovekî mezin, li pêş binêrin û rêya xebatê bernede..” Carekê jî em di nav pirtûkan de li odeyeke min a piçûk rûniştibûn, gote min:“- Ez ji diho ve gellek tûre bûme, xeyidî me..” “- Çima mamoste?!” “- Dihonî ez û serekekî tevgera kurdî li maleke Kurdên komonîst bûn, me bi hev re Ereq vedixwar.. Me ji radio bihîst, ku Mela Mustefa Barzanî koç kiriye diyarê dilovaniya Xwedê. Ewê ku xwe serekê tevgera netewî dizanî, keniya û çepik lêdan û got: “-Vaye em ji pîrê kevneperest azad bûn”..Hamêd got: “- Wijdana min negirt, ez di cî de rabûm ser pêyan û deqeyekê bêdeng ji bo hurmeta Mela Mustefa rawestiyam..Lê mixabin! Min Ey Reqîb nedizanî…Ew qehremanê azadiyê bû, bîr û baweriyên wî ne mîna yên min bûn, lê ew ji bo azadiya gelê xwe xebitî.” Hamêd eve got û cigareya xwe kişandm dîsa bêdeng bû.. li pirtûkan û li dora xwe nêriya û bêdeng rabû çû.. Bi rastî min di Hamêd Bedirxan de hozanvanekî jêhatî û mirovnêz nas kiribû ûez pir ji hozanên wî hez dikim û bi naskirin û dostaniya serbilindim. Lew re min hinek ji helbestên wî vegerandin Kurdî: Leshkerên Hêviyê! Hamêd Bedirxan / Şam 1983 / sala 1985Cankurd Wergerandina: ( Ev hozana xweşik berî lêdana hov a World Trade Centre bi 18 salan hatiye nivisandin) Werin zarokino! Zarokên welatê min Zarokên hemî welatên cîhanê! Em ji çavên xwe hêstirên sotinê, dudiliyê û keserê bimalin.. Em dest bi lawajanên xewê bikin …û bi yek dev…. Bila bi bahozan re li hemî cîhanê belav bibe.. Di deryan û çiyan re Bi bajarên mezin re.. di oqyanûsan re. Gava ez piçûk bûm Navan ez ditirsandim: Îskenderê makdonî, Cengîz Xan Daryosê zordest û Kîpiyadês Û gava Teymor Leng dihat bîra min Min tuf ser axê dikir! Ez ji darên rengê hovan ditirsîm Wek çawa hûn ji kuştiwarê Guevera ..û Lomomba, ji kuştiwarê gelan heznakin… Di şevrêketinên xewna min de Ez bi Huseyn û laşên çola Kerbelê re dimam Lê, hûn di xewnan de Termên, ku di devên segan de dibînin Li çola Sînayê.. Sebra û Şatîla.. Li Sohr û Sayda..Salvador û Prêtoriya.. Kêr di stoyê çûkê de ye.. Gava em piçûk bûn, Napalm tune bû Lê bîranînên bi sotin Sungiyên serbazê reş di nav leşkerê General Goro de.. Em çiqas digiriyan – ez digiriyam- me zarokan.. Bi ser şehîdên deşta Girante de ..û çiyayên Astoriya.. Çiqas di bîra me de bûn, Wêneyên Hemze, Huseyn û Rustem.. Lê hûn, bi navên Cemîle û Guevera yê mêrxas Zorba û Mazlum dipeyivin.. Çi caran ez bi Danton û Mara re ne bûm Ez bi Babov re bûm.. Lê hûn, bi min re niha Mehmûd Derwêş û Tewfîq Ziyad dixwênin.. Werin zarokên welatê min …û zarokên hemî cîhanê…. Em rêzên xwe bikin yek Pêlên ji xeydê Pêlên ji hezkirinê Bi hev re bilivin… ..û li wir..li hêviya nan û chokola.. Li hêviya dêmên kenok ên dayîkan.. Em şer bikin dostino! Zarokên welatê min û hemî cîhanê Dij bi çekên neotronî û Amerîka.. Ji bo defteran, nivîsaran û avê Ji bo ezmanê şîn û firindan Ji bo genim û gulîlk û baxan… Werin em bicivin, hemî piçûkên cîhanê! Leşkerê me wê pir mezin be Ji çendek zarokan Wê leşkerê me ber bi rojên şirîn ronak ve bibore..!

———————————-

Ez li kushtiwarê Lorka digerim

Wergerandina ji Erebî: Cankurd

(Wek em dizanin Hamêd Bedirxan komonîst bû, pir ketibû bin hikariya Nazêm Hîkmet, û tevî ku Kurd bû jî, lê xwe ji netewayetiya kurd diparist..Em demeke dirêj dostên hev bûn û pir dihat mala me li Helebê, em li ser kêsheya kurdî bi hev re dipeyivîn û rêzgirtin ji dîtina min a neteweyî re diyar dikir, lê digot jî: Ez ne ji nishtê êlê me! ..Dixwast ez bibim niviskarekî bi nav û deng..Lê mixabin! rêyên me ji hev cuda dibûn..û min daxwaza dilê wî bi cih ne anî… Min du parçeyên hozanên wî ji Erebî wergerandin bo Kurdî, yek ji wan eve ye û ya din jî (Leshkerê Hêviyê) ye, ku di dîwana min ( Dilopeke xwîna dila) de ye.. Gava min Hamêd Bediraxn nas kiriye wî (Vegera ji Waterloo) bi destnivîs teva kiribû, ez bi wê helbestê pir hejiyam..Hêviya min ewe, ku ez wê careke din bibînim û wergerîn zarê dayik û bavê Hamêd Bedirxan, Kurdiya, ku jê hez dikir, pê dipeyivî, lê nekanî bû pê belav bikira..Ew binzor bûbû bi Erebî belav bike, tevî ku pir caran nivîsên wî pêdiviyê serrastkirina zimanî bûn.) Ez li ser sîvlekên bajar û zireyan (1) rawestiyam Ez hemî qeraxan, zinar û qûm û çêkirgehên keshtiyan dibînim!.. û mala miriyan… Ez lêdigerim: Li kushtiwarê Lorka?!.. Ez ketim nav taxên gelêrî yên nebedkirî Li gel kushtiwar û dizan rûnishtim.. û bi shevan, di havîn û zivistanê de, geriyam li kushtiwarê Lorka… Ez daketim kûraniyên zevînê (2) Di çalên komira kevirî de û bi wêrekiyeke mezin Ez pêrgî alafa “Girîzo” (3) hatim û dîwarên heriftî.. û rêyên hishbir.. û qîrînên karkiran!.. Ez li kushterê Lorka geriyam!.. Ez li wir bûm, di nav zireyan de Li gel talankeran Li gel serbirr û dêwên bahozan û têwerkirinan.. û ez li kushterê Lorka geriyam!.. Ez li bayan suwar bûm Li qantir, Li tirênan û li keshtiyan… Min pir mîl (4) ji maweyan (5) û bê jimar derbas kirin… Ez qûma sehraya û badê (6) çolistanan bûm.. Ez li bin konan Li gel shivanan.. Shîrê miyan Karwanên hêshtiran.. Avên shor Di avçalan de bûm.. Ez li kushtiwarê Lorka geriyam!.. Ez di ber kenarên çeman re boriyam… Li nav beyaran, rezên tirî û zeytûnan… Zireyên pêldayî ji sundisê kesk Dîmenên guhartî di her awirekî de.. Desht û dûzî, gelî û gir..û çiyan.. Çemê Tace (7) û Xirnate, bajarê berbangê (shifaqê)! Aasî Garon Donaw Antakya Bordour Komara gelêrî : Taborîth (8) Sala hezar û nehsed û hinekî.. Ez li kushtiwarê Lorka û komarê..geriyam û min gotinên Wolter, ku di ber Kala de kirine, bihîstin.. Skala.. Volî Berger, Tabu… Çayxaneyên shevî û kabarêt Dîdarên balkêsh, shirîn, tirsavêj û lezok… Min yarî li gel keçên nûgihayî kirin… Min jinebî hembêz kirin.. û li gel mêrkiriyan bi hêzeke bê wekanî raketim.. û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!.. ( 2 ) Min dasika xwe li gel palekaran hilgirt û bi zûkî ji xew rabûm.. Min ceh û genim çiniyan.. û bi tiliyên xwe yên hozanî pembo çiniya tayên nîsk û colbanan hilkirin.. û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!.. Ez li ber shewqa hêvê li ser bêderan raketim Min çêrok û efsane ji devê cotiyaran bihîstin Li ser axatiyê, evîn û mirinê û li ser kedxwarinê.. Min shevên bi tirs di jêrzemînê de borandin Li gel kablîzkan (9)..di qulînên wan de… û ez li gel mezelkolan (10) mam Ez li kushtiwarê Lorka geriyam!.. Min endizyarî kir, felsefe xwend û aboriya ramyarî.. û min diploma torevanî û rojnamevanî stand..

Ez bûm rêhevalê kotan (11) û malvesharan..

Min ji kenalên romanî vexwar û min çemento hilgirt qatên bilind

û ez di karê ramyarî de bi cih bûm û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!..

Min kesek nedît Min nedît! Min nedît!.. (3)

û min dest bi koçkirinê kir ji dergehê wê yê fireh de bi nav tarîgehên dûrokê de.. Ez bûm rêhevalê Gulgamêsh Ez bûm Enkîdo..

Min burca Babil ava kir…

Min ji Semîr Emîs hez dikir..

û Roksana…

Min Ehram ava kirin

Ez yek ji wan karkiran bûm, ku bi hezaran mirin

Ji ber Belharsiya û Malariya Min bi gayan re qutê kir..

û ez hêzdar, wêrek bûm di rûyê komplo û xinizlîskan de rawestiyam

Di Pireya Keseran de û Dadgeha Teftîshê de…

Lê ez bi ashên bayî re neketim pevçûnê..

û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!

Ez li gel shah û Imperatoran bûm sultan û shahzad û kerdînalan Ez li gel keyser bûm Prothos hêrish ser min kir…

û min al hilgirtin..

û min di kolos û kelehan de venan û li ser destên Spartacus û Babekê Xuremî..

Ez li ber maseya li hev bihakirinê rûnishtim, Li gel Antonio û Cleopatra!..

Ez hozanvanekî salbiçûk bû û ez bi xweshnûdî pêrgî mirinê bûm û min seriyê xwe kir bihayê wê shevê…(12)

û ez li kushtiwarê Lorka geriyam…

Min bi evînê bawer kir..

Poshkîn, Lêrmantof û Vîrgîl Ovîdês Dantê û Mîlton…

Di Fîrdewsa windayî de û li ser devê dûjehê û rêçala Daryal..û..

Inîyîd..

Min bi evînê bawer kir..

û bi Zerdesht ..

û Boda..

û Konfoshyûs û Mesîh..û Muhemmed…

û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!..

Xedîce li pêsh Mîhrabê bû…

û Meryem bo cîhanê û bo hejaran berken dibû..

Delîle di razangeha Shemshûn de bû..

La Martin li pey seleceya Coslîn bû…

û seriyê Domînîk li ser kabên Êlîwar bû û Êlza bo Aragon dikeniya… ( 4 )

Ez bi kushter û kushteran re, û bi kushtî re jiyam…

û ez li kushterê Lorka geriyam!..

Ez tev li ceng û shergehan bûm…

Ji Troya ya xiniz de Ta bi Boatiyê

Ji Cenga navxweyî ya espanî ve

Ta bi Cenga Bon û ez bûm rêhevalê Hanîbal

Di rêçalên çiyayên Alp de..

Li kî derê ye niha Evdilrehman El-Xafiqî Charl Martin..

û Jokof û damekirina Berlin?! (13)

Loyed Goerge Clêmanso Hitler û Eisenhauer!?..

..û ez li kushtiwarê Lorka geriyam!.. E

z ne ji (Intelegenc Service) (14) bûm an ji Gestabo Ez ne ji mêrên dema Evdilmalêk Merwan û El-Muntesêr Bîllah bûm..

Ez cotkarim Di birçîbûna xwe de Di evîna xwe de Di gundê xwe de Ez li kushtiyarê Lorka digeriyam!..

Carekê jineka falgîr (15) bo min got:

– Bo çi tu li kushtiwarê Lorka digerî?

Ma ew ne li her dereka ku te serî lêdayî ye.

Ew di zireyê de serdarê keshtiyê bû..

û di hishkiyê de: Shah..

û shahzad û shahên komir û qesdîr û hesin in..

Rockfêler, Ford Seyid û bankin…

Li deshtan ew Axa ye..

Li bajaran ew sermiyan e..

Di evîna (serdema Neotronî) de ew dilber e…

Hemî kushtiwarên, ku li dora selece ne..

Ên xayîn in û (bihayê zêde ye)…

Nezanîn û belengazî û nesaxî û tu yî ewa ku li tenishta min rûnishtî û bi min re dixuyî..

bohîmî (16)..

nîshanbazî suryalî…

Tu kushtiwarê Lorka yî..

Ez, tu û em..

Hemî ewên ku li ber bûyerên rojane radiwestin Destgirêdayî û bêlayî…

Ên kushtiwar in…

Rabin…ji xewa xwe..

Ji kêfnûshiyê xwe…

Em naxwazin, ku careke din bimirin Lorka û Goevara…

û Lomomba…

—————————————–

01- Zire : Behir, Derya

02- Zevîn : Erd, Zemîn

03- Girîzo: Shêweyekî shikeftên komira kevirî ye, pir caran diteqe û gellek karkir tên kushtin

04- Mîl: Dora 1600 Metr e

05- Mawe: Mesafet û dûrî

06- Bad: Ba

07- Tace: Çemeke li Espanya

08- Taborît: Komareke gelêrî, sosyalîst, tobawî ye, ku gelê wê cîngane (Qurbet) in, li çiyayê Karbat ûderdorên wê dijiyan

09- Kablîzk: Kabcî û qumarcî

10- Mezelkol: Ewê li goristanan kar dikin û goran dikolin

11- Kotan: Ewê ku kar ji binî ve kirê dikin û bi pareke mal an pere dixebitin, wek muteehêd û Kirêkaran

12- Hozanvanê salbiçûk di hozaneke Poshkîn de shevekê ji sê shevên Cleopatra dikirre û seriyê xwe wek biha dide

13- Damekirin: Hîsar û ji wê lîska Dame (nehberk û sheshberkê) hatiye

14- Mebest CIA -Karbidestiya hêminiya Amerîkî ya namdar e

15- Falgîr: Ewê / Ewa ku tê re dinêre, pasheroja mirov jê re dibêje.

16- Bohîmî: Ji navê Bohîmiya hatiye, ew jî navçeyeke ji Swîsra, dibêjin ku berê li wir jin û mal tev li hev bûn, hevparî di her tishtekî de hebû.

Gotin

Wergerandin ji Erebî: Cankurd 1980

Kulîlkek biçûk got: Ez naxwazim di zivistanê de bimirim Ji ber ku serma ye…berf û baran e…

Çûkeke biçûk got: Ez naxwazim di bin ewirin reş de bimirim

Mizgînê jî got: Ez naxwazim bimirim, ne li zivistanê û ne li havînê… Zivistan sar e, qerisiye… û havîn germ e, bi tîn e… Gişa ji Biharê hez dikirin… Lê dûrokê, û serpêkan (1) Em hokirin, ku mar jî li Biharê şiyar dibin û di nav geya de davk û kemendan ji çûkan re vedigirin…

De bila em şiyar bin..

________________________________________ (1) Serpêk: Tecrube

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s